Hormonen
LH
Hypofysehormoon dat de eisprong opwekt en bij mannen de testosteronaanmaak aanstuurt; beoordeeld samen met FSH.
Alles over deze analyseWat meet dit
LH (luteïniserend hormoon) komt uit de hypofyse. Bij vrouwen stijgt het halverwege de cyclus kortdurend sterk, wat de eisprong op gang brengt; daarna stuurt het de aanmaak van progesteron aan. Bij mannen zet LH de zaadballen aan tot het maken van testosteron. Net als FSH stijgt LH als de geslachtsklieren minder werken en daalt het als de aansturing vanuit de hersenen hapert.
- Oorzaak van een laag testosteron bij mannen: hoog LH wijst op de zaadballen, laag LH op de hypofyse of op onderdrukking door anabole steroïden
- Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS): LH is daarbij vaak verhoogd ten opzichte van FSH
- Verstoorde aansturing bij een uitblijvende menstruatie: ondergewicht, stress, zwaar sporten, hypofyseaandoening
- Uitval van de eierstokken of zaadballen (samen met FSH)
Verhoogd
Bij vrouwen is een hoge waarde rond de eisprong normaal; buiten die dagen past een verhoogd LH bij PCOS, vaak met een onregelmatige cyclus, acne en overbeharing, of bij een verminderde werking van de eierstokken zoals in de overgang. Bij mannen wijst een verhoogd LH met een laag testosteron erop dat de zaadballen zelf minder maken, bijvoorbeeld na een bofontsteking, chemotherapie, bestraling of bij het syndroom van Klinefelter. Een verhoogd LH met een normaal testosteron kan een vroeg teken zijn van een verminderde werking van de zaadballen op hogere leeftijd.
Verlaagd
Een laag LH is normaal bij pilgebruik, zwangerschap, borstvoeding en voor de puberteit. Bij mannen met een laag testosteron wijst een laag of laag-normaal LH op een oorzaak in de hypofyse of hypothalamus, of op onderdrukking door anabole steroïden, testosteronbehandeling of opioïden; na het stoppen van steroïden kan het herstel maanden duren. Bij vrouwen met een uitblijvende menstruatie past een laag LH bij ondergewicht, een eetstoornis, zware training, stress of een hypofyseaandoening. Een lage waarde op zichzelf, zonder klachten en zonder de andere hormonen, zegt weinig.
Voorbereiding
- Heb je een menstruatiecyclus? Laat je bloed dan afnemen op dag 2 tot 5 van je cyclus (dag 1 is de eerste dag van je menstruatie). Zonder cyclus, bij pilgebruik of na de overgang maakt de dag niet uit.
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt LH samen met FSH, oestradiol of testosteron en de cyclusdag en herhaalt een afwijkende waarde meestal na enkele weken. Bij een vermoeden van PCOS volgt vaak een echo; bij een hypofyseoorzaak of een aandoening van de zaadballen verwijzing naar een gynaecoloog, uroloog of internist-endocrinoloog.
Betrouwbaarheid
LH wordt vrijwel nooit alleen beoordeeld, maar samen met FSH en oestradiol of testosteron; dan helpt het om de oorzaak van een afwijking te lokaliseren. Voor het vaststellen van de overgang is LH volgens de NVKC ongeschikt (FSH zegt dan meer) en in de overgang wisselen de hormoonwaarden te sterk om de overgang met een bloedtest vast te stellen. Voor de diagnose PCOS is een verhoogde LH/FSH-verhouding geen criterium: de diagnose berust op de cyclus, kenmerken van te veel mannelijk hormoon en een echo.
Beperkingen
- Bij vrouwen bepaalt de cyclusdag de uitslag: standaardafname is dag 2 tot 5; rond de eisprong is LH kortdurend vele malen hoger.
- De pil, hormoontherapie, zwangerschap en borstvoeding onderdrukken LH.
- Anabole steroïden, testosteron, opioïden en ernstige ziekte of ondervoeding verlagen LH; biotinesupplementen kunnen de meting verstoren.
- LH wordt in pulsen afgegeven, waardoor twee metingen op één dag kunnen verschillen.
Hoe vaak komt dit voor
PCOS komt bij ongeveer 5 tot 10 op de 100 vrouwen in de vruchtbare leeftijd voor en is de meest voorkomende oorzaak van een onregelmatige cyclus. Een testosterontekort door de zaadballen of de hypofyse komt naar schatting bij enkele procenten van de mannen boven de 40 voor; onderdrukking door anabole steroïden is bij krachtsporters een veel voorkomende, meestal tijdelijke oorzaak van een laag LH.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol samen met FSH bij mannen met een herhaald laag testosteron om de oorzaak te lokaliseren, na het stoppen van anabole steroïden om het herstel te volgen, en bij vrouwen met een uitblijvende of onregelmatige menstruatie of een vermoeden van PCOS. Niet zinvol om de overgang vast te stellen en niet als losse test bij een kinderwens. Bij pilgebruik is de uitslag niet te duiden.
Nadelen en risico's
- Zonder cyclusdag kan een normale piek rond de eisprong als 'te hoog' worden gelezen; een verhoogd LH bewijst PCOS niet.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen