Lever en alvleesklier
Lipase
Een verteringsenzym uit de alvleesklier; sterk verhoogd bij een acute alvleesklierontsteking (pancreatitis).
Alles over deze analyseWat meet dit
Lipase is een enzym dat de alvleesklier (pancreas) maakt om vet uit het eten te verteren. Het gaat via de afvoergang van de alvleesklier naar de darm. Normaal komt er maar weinig lipase in het bloed. Raakt de alvleesklier ontstoken of beschadigd, of is de afvoergang verstopt, dan komt lipase in het bloed en stijgt de waarde, bij een acute ontsteking binnen 24 tot 48 uur.
- Acute alvleesklierontsteking (acute pancreatitis), meestal door galstenen of alcohol
- Verstopping van de afvoergang van de alvleesklier, bijvoorbeeld door een galsteen
- Een licht verhoogde waarde bij andere buikaandoeningen, zoals een maagzweer of darmafsluiting, of bij een verminderde nierfunctie
Verhoogd
Een licht verhoogd lipase, minder dan drie keer de bovengrens, heeft vaak een andere oorzaak dan de alvleesklier: een verminderde nierfunctie, een maagzweer, een darmafsluiting of een andere aandoening in de buik. Ook sommige medicijnen kunnen de waarde licht verhogen. Bij mensen zonder klachten is een licht verhoogde waarde vaak niet te verklaren en zonder gevolgen. Een waarde van meer dan drie keer de bovengrens, samen met plotselinge hevige pijn boven in de buik die kan uitstralen naar de rug, past bij een acute alvleesklierontsteking; daarbij horen ook misselijkheid, braken en koorts. De meest voorkomende oorzaken daarvan zijn galstenen en alcohol.
Verlaagd
Een laag lipase heeft bij gezonde mensen geen betekenis. Bij een langdurige (chronische) alvleesklierontsteking of taaislijmziekte (cystic fibrose) kan de alvleesklier zo beschadigd raken dat hij minder lipase maakt. Een lage waarde in het bloed is daarvoor geen betrouwbare test; de werking van de alvleesklier wordt dan onderzocht met elastase in de ontlasting.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een sterk verhoogd lipase met hevige buikpijn is beoordeling dezelfde dag nodig; meestal volgen opname en een echo van de buik om galstenen op te sporen. Bij een licht verhoogde waarde zonder klachten herhaalt de huisarts de meting en kijkt naar de nierfunctie, medicijnen en alcoholgebruik.
Betrouwbaarheid
Bij acute buikpijn is lipase de beste bloedtest voor een acute alvleesklierontsteking en betrouwbaarder dan amylase, omdat lipase specifieker is voor de alvleesklier en langer verhoogd blijft. Volgens de internationale definitie gaat het om de combinatie van buikpijn en een meer dan drie keer verhoogd lipase of amylase; een verhoogde waarde zonder klachten is geen alvleesklierontsteking. Een licht verhoogde waarde is weinig specifiek, en de hoogte van de waarde zegt weinig over de ernst van de ontsteking.
Beperkingen
- Een verminderde nierfunctie verhoogt lipase, omdat het enzym minder goed wordt uitgescheiden.
- Sommige medicijnen kunnen lipase verhogen, onder andere middelen tegen diabetes en overgewicht zoals semaglutide en liraglutide.
- Na een acute alvleesklierontsteking blijft lipase ongeveer 5 tot 7 dagen verhoogd; daarna kan de waarde weer normaal zijn.
- Meetmethoden en referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Acute alvleesklierontsteking kwam in 2005 in Nederland voor bij ongeveer 1 op de 6800 mensen. Ongeveer 60 van de 100 gevallen komen door galstenen en 20 van de 100 door alcohol; bij ongeveer 10 van de 100 is de oorzaak onbekend. Een licht verhoogd lipase zonder klachten komt vaker voor, maar hoe vaak is niet goed bekend.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol om een eerder verhoogde waarde te volgen, na een doorgemaakte alvleesklierontsteking op advies van de behandelend arts, en als aanvulling op onderzoek door de huisarts bij klachten boven in de buik die bij de alvleesklier kunnen passen. Bij plotselinge hevige buikpijn is een test via de post niet geschikt, omdat dan direct beoordeling door een arts nodig is. Bij gezonde volwassenen zonder klachten voegt lipase weinig toe.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogd lipase zonder klachten heeft vaak geen betekenis, maar kan tot onnodige ongerustheid en onnodig beeldvormend onderzoek leiden.
- Een test via de post geeft pas na enkele dagen een uitslag; bij acute hevige buikpijn kan dat ten onrechte tot uitstel van zorg leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen