Hormonen
SHBG
Het eiwit dat testosteron en oestradiol in het bloed bindt; nodig om te weten hoeveel testosteron echt werkzaam is.
Alles over deze analyseWat meet dit
SHBG (sekshormoonbindend globuline) wordt in de lever gemaakt en bindt testosteron en oestradiol, die daardoor niet werkzaam zijn. Bij mannen zit ongeveer de helft van het testosteron aan SHBG vast, bij vrouwen ongeveer driekwart. Hoe hoger SHBG, hoe minder vrij testosteron er bij dezelfde totale waarde overblijft. De uitslag wordt daarom vrijwel altijd samen met totaal testosteron gebruikt om het vrije testosteron te berekenen.
- Een afwijkende hoeveelheid werkzaam testosteron bij mannen bij wie de totale waarde moeilijk te duiden is (overgewicht, hogere leeftijd, leverziekte)
- Te veel werkzaam mannelijk hormoon bij vrouwen met PCOS, overbeharing of een onregelmatige cyclus: SHBG is daarbij vaak verlaagd
- Aanwijzing voor insulineresistentie of een schildklierstoornis, die SHBG sterk beïnvloeden
Verhoogd
Een verhoogd SHBG betekent dat er minder vrij testosteron beschikbaar is dan het totale testosteron doet vermoeden. Veel voorkomende oorzaken zijn de anticonceptiepil en andere oestrogenen, zwangerschap, een te snel werkende schildklier, leverziekte, hogere leeftijd en ondergewicht. Bij mannen met een verhoogd SHBG kan het totale testosteron normaal zijn terwijl er toch een tekort aan werkzaam hormoon is.
Verlaagd
Een verlaagd SHBG betekent dat er meer vrij testosteron beschikbaar is dan de totale waarde laat zien. Het komt vaak voor bij overgewicht, insulineresistentie en diabetes type 2, bij een te traag werkende schildklier, bij gebruik van anabole steroïden of testosteron, en bij vrouwen met PCOS. Bij mannen met overgewicht is dit de reden dat een laag totaal testosteron vaak toch een normaal vrij testosteron oplevert.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts gebruikt SHBG om het vrije testosteron te berekenen en beoordeelt dat samen met de klachten en het totale testosteron. Bij een sterk afwijkend SHBG zonder duidelijke oorzaak wordt soms de schildklier- of leverfunctie nagekeken.
Betrouwbaarheid
SHBG is op zichzelf geen ziektemarker maar een hulpwaarde: het zegt hoe het totale testosteron gelezen moet worden. De NVE-leidraad adviseert SHBG mee te bepalen als het totale testosteron in het grensgebied ligt of als er een reden is voor een afwijkend SHBG, zoals overgewicht of leverziekte. De meting zelf is stabiel en heeft weinig dagritme; de duiding vraagt altijd totaal testosteron erbij.
Beperkingen
- Oestrogenen (pil, hormoontherapie), zwangerschap en een schildklierstoornis verhogen of verlagen SHBG sterk zonder dat er iets met de geslachtshormonen mis is.
- Overgewicht, insulineresistentie, anabole steroïden en corticosteroïden verlagen SHBG.
- Een los SHBG zonder totaal testosteron is niet te duiden; de berekening van vrij testosteron verschilt per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
SHBG-afwijkingen zijn geen ziekte op zich. Ze komen vooral voor bij veelvoorkomende situaties: overgewicht en diabetes type 2 (laag SHBG), pilgebruik en hogere leeftijd (hoog SHBG). Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft ongeveer 5 tot 10 op de 100 PCOS, waarbij SHBG vaak verlaagd is.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol samen met totaal testosteron: bij mannen met klachten van een testosterontekort, zeker bij overgewicht, leverziekte of hogere leeftijd, en bij vrouwen met overbeharing, acne of een onregelmatige cyclus bij wie PCOS wordt overwogen. Als losse bepaling zonder testosteron heeft SHBG geen waarde; bij gezonde mensen zonder klachten is meten niet nodig.
Nadelen en risico's
- Een afwijkend SHBG wordt soms op zichzelf als probleem gezien, terwijl het meestal een gevolg is van pilgebruik, gewicht of leeftijd en geen behandeling vraagt.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen