IJzer
Transferrine
Het eiwit dat ijzer door het bloed vervoert; nodig om de transferrinesaturatie te berekenen bij ijzertekort of ijzerstapeling.
Alles over deze analyseWat meet dit
Transferrine is het eiwit dat ijzer door het bloed vervoert, van de darm en de voorraad naar het beenmerg; elk molecuul kan twee ijzeratomen binden. De analyse meet hoeveel transferrine er in het bloed is, in gram per liter. Bij ijzertekort maakt de lever meer transferrine, bij ijzerstapeling en bij ontsteking minder. In Nederland wordt transferrine vooral gemeten om samen met het serumijzer de transferrinesaturatie te berekenen: het percentage van het transferrine dat met ijzer bezet is.
- IJzertekort (verhoogd transferrine, samen met een laag ferritine en een lage saturatie)
- IJzerstapeling, waaronder erfelijke hemochromatose (verlaagd transferrine, via een saturatie boven 45 procent)
- Onderscheid tussen ijzertekort en bloedarmoede bij een chronische ziekte of ontsteking (verlaagd transferrine)
Verhoogd
Een verhoogd transferrine past bij ijzertekort: het lichaam maakt extra transporteiwit om zoveel mogelijk ijzer op te nemen en te vervoeren. Ook tijdens een zwangerschap en bij gebruik van de anticonceptiepil is transferrine hoger, zonder dat er een tekort is. Of er echt een ijzertekort is, blijkt uit het ferritine en de transferrinesaturatie. Klachten die bij ijzertekort horen zijn vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, haaruitval en rusteloze benen; bij duursporters kan een tekort ook minder uithoudingsvermogen geven.
Verlaagd
Een verlaagd transferrine komt het vaakst voor bij een ontsteking, infectie of langdurige ziekte, omdat transferrine dan minder wordt aangemaakt. Andere oorzaken zijn een leverziekte, ondervoeding en eiwitverlies via de nieren. Ook bij ijzerstapeling, zoals erfelijke hemochromatose, is transferrine verlaagd; de aanwijzing daarvoor is dan een transferrinesaturatie boven 45 procent, meestal samen met een verhoogd ferritine. Zelden: een erfelijk tekort aan transferrine. Klachten van ijzerstapeling ontstaan pas laat: vermoeidheid, gewrichtspijn, buikpijn en een donkerder huid.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt transferrine altijd samen met het serumijzer, de transferrinesaturatie, het ferritine en zo nodig CRP. Is de saturatie boven 45 procent en het ferritine verhoogd, dan volgt volgens de richtlijn herhaling en bij een blijvende verhoging DNA-onderzoek naar hemochromatose (HFE-genotypering). Bij een verhoogd transferrine met een laag ferritine wordt naar de oorzaak van het ijzertekort gezocht.
Betrouwbaarheid
De meting van transferrine is nauwkeurig en de referentiewaarden verschillen volgens de FMS-richtlijn Hereditaire hemochromatose nauwelijks tussen Nederlandse laboratoria. Op zichzelf is transferrine weinig specifiek, omdat ontsteking, leverziekte, zwangerschap en de pil de waarde ook veranderen. De betekenis zit in de berekende transferrinesaturatie: een saturatie boven 45 procent is volgens die richtlijn de grens voor vervolgonderzoek naar erfelijke hemochromatose. Voor ijzertekort gebruikt de NHG-Standaard Anemie het ferritine als eerste test.
Beperkingen
- Transferrine is een negatief acutefase-eiwit: ontstekingen, infecties en langdurige ziekte verlagen de waarde en kunnen een ijzertekort maskeren.
- Zwangerschap en de anticonceptiepil verhogen transferrine; leverziekte, ondervoeding en eiwitverlies via de nieren verlagen het.
- Een verhoogde transferrinesaturatie wordt bij twijfel nuchter herhaald, zonder ijzer- of vitaminesupplementen in de 24 uur ervoor, omdat het serumijzer in de berekening sterk schommelt.
- Referentiewaarden kunnen per laboratorium iets verschillen.
Hoe vaak komt dit voor
Bloedarmoede komt in de huisartsenpraktijk bij ongeveer 9 op de 1000 mensen per jaar nieuw voor; bij de helft is ijzergebrek de oorzaak, bij vrouwen ongeveer vier keer zo vaak als bij mannen. Erfelijke hemochromatose komt voor bij ongeveer 0,5 tot 1,5 procent van de Noord-Europese bevolking, maar slechts een klein deel van de mensen met die aanleg krijgt klachten.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol als onderdeel van een ijzerprofiel (ijzer, transferrine, transferrinesaturatie en ferritine) bij een vermoeden van ijzerstapeling, bijvoorbeeld bij hemochromatose in de familie of een eerder verhoogd ferritine, en bij een vermoeden van ijzertekort bij een ontsteking, een chronische ziekte of veel duursport. Als losse waarde heeft transferrine weinig betekenis; voor een gewoon vermoeden van ijzertekort is ferritine de betere test.
Nadelen en risico's
- Een afwijkend transferrine door zwangerschap, de pil of een ontsteking kan zonder de andere ijzerwaarden onnodige ongerustheid geven.
- Een bevestigde erfelijke hemochromatose is ook van belang voor ouders, broers, zussen en kinderen (nevenbevinding met gevolgen voor bloedverwanten).
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen