Allergie en intolerantie
Tryptase
Een eiwit uit mestcellen; de rustwaarde zegt iets over het aantal mestcellen, kort na een heftige allergische reactie stijgt het.
Alles over deze analyseWat meet dit
Tryptase is een eiwit dat is opgeslagen in mestcellen, een soort witte bloedcel die betrokken is bij allergische reacties. Komen mestcellen in actie, dan geven zij histamine en tryptase af aan het bloed. De waarde die in rust wordt gemeten, de basale tryptase, hangt vooral samen met het aantal mestcellen in het lichaam.
- Een aanwijzing voor mastocytose, een aandoening waarbij er te veel mestcellen in het lichaam zijn
- Bevestiging achteraf van een heftige allergische reactie (anafylaxie), als het bloed kort na de reactie is afgenomen
- Een erfelijk verhoogde rustwaarde door hereditaire alfa-tryptasemie, waarbij iemand extra kopieën van het tryptasegen heeft
- Zelden: een verhoogde waarde bij een ziekte van het beenmerg
Verhoogd
Een licht verhoogde rustwaarde heeft vaak een onschuldige verklaring. Een bekende oorzaak is hereditaire alfa-tryptasemie: mensen met deze erfelijke eigenschap hebben extra kopieën van het tryptasegen en daardoor blijvend wat hogere waarden, soms met klachten en soms zonder. Volgens de NVKC kan een waarde boven 20 µg/L wijzen op mastocytose; daarvoor is altijd aanvullend onderzoek nodig, meestal in een expertisecentrum. Klachten die bij te actieve of te veel mestcellen kunnen passen zijn aanvallen van rood worden, jeuk, galbulten, buikpijn, diarree, duizeligheid en heftige reacties op een wespen- of bijensteek. Kort na een ernstige allergische reactie is tryptase maar enkele uren verhoogd; een latere meting zegt daarover niets meer.
Verlaagd
Een waarde binnen de normale grenzen is het meest voorkomend en geeft geen aanleiding tot vervolgonderzoek. Een lage waarde op zichzelf heeft geen betekenis. Let op: volgens de FMS-richtlijn Mastocytose sluit een normale basale tryptase systemische mastocytose bij volwassenen niet uit, want een deel van de mensen met die diagnose heeft een normale of zelfs lage waarde.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogde rustwaarde herhaalt de huisarts de meting meestal eerst, omdat een eenmalige uitslag kan wisselen. Blijft de waarde verhoogd en zijn er klachten, dan volgt verwijzing naar een allergoloog, dermatoloog of internist, in Nederland vaak naar een expertisecentrum (UMCG of Erasmus MC). Daar volgt aanvullend onderzoek, zoals DNA-onderzoek in bloed en zo nodig een beenmergpunctie.
Betrouwbaarheid
Tryptase is een steunende test, geen diagnose. De FMS-richtlijn Mastocytose stelt dat de juiste afkapwaarde nog ter discussie staat en dat een normale waarde mastocytose niet uitsluit. Een verhoogde waarde is bovendien niet specifiek: die past ook bij hereditaire alfa-tryptasemie, waarbij niet aan de criteria voor mastocytose wordt voldaan. De diagnose mastocytose wordt gesteld met aanvullend onderzoek, zoals urineonderzoek naar histamine-afbraakproducten, DNA-onderzoek naar de KIT D816V-mutatie en meestal een beenmergpunctie.
Beperkingen
- Na een heftige allergische reactie is tryptase maar enkele uren verhoogd; voor die vraag moet het bloed kort na de reactie worden afgenomen en later vergeleken met de rustwaarde.
- Een erfelijk verhoogde waarde (hereditaire alfa-tryptasemie) is met deze test niet te onderscheiden van andere oorzaken; daarvoor is DNA-onderzoek nodig.
- Bij huidmastocytose is de tryptase volgens de NVKC meestal normaal, dus een normale waarde sluit die vorm niet uit.
- Referentiewaarden en meetmethoden verschillen per laboratorium.
Hoe vaak komt dit voor
Mastocytose is zeldzaam. Volgens het UMCG krijgen in Nederland per jaar ongeveer 10 tot 20 mensen de diagnose en worden er in totaal zo'n 750 tot 1000 volwassenen en kinderen voor behandeld; het Erasmus MC schat het aantal mensen met de meest voorkomende vorm, indolente systemische mastocytose, op ongeveer 2500. Kinderen hebben meestal alleen de huidvorm, die vaak rond de puberteit verdwijnt. Een licht verhoogde tryptase zonder mastocytose komt duidelijk vaker voor dan mastocytose zelf.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die kunnen passen bij te actieve mestcellen, zoals terugkerende aanvallen van rood worden, jeuk en galbulten, of na een ernstige allergische reactie zonder duidelijke oorzaak, bijvoorbeeld na een insectensteek. Ook zinvol bij vlekjes op de huid die bij mastocytose passen. Bij mensen zonder zulke klachten voegt een losse tryptasemeting weinig toe: de kans op een afwijkende uitslag zonder ziekte is dan groter dan de kans op een echte bevinding.
Nadelen en risico's
- Een licht verhoogde waarde is vaak onschuldig of erfelijk; toch kan zo'n uitslag veel ongerustheid en ingrijpend vervolgonderzoek uitlokken.
- Een normale waarde kan vals geruststellen: mastocytose en andere mestcelziekten zijn er niet mee uitgesloten.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen