Uitleg

Tryptase: wat wordt er gemeten?

Tryptase is een eiwit dat is opgeslagen in mestcellen, een soort witte bloedcel die betrokken is bij allergische reacties. Komen mestcellen in actie, dan geven zij histamine en tryptase af aan het bloed. De waarde die in rust wordt gemeten, de basale tryptase, hangt vooral samen met het aantal mestcellen in het lichaam.

Wat kan het signaleren?

Een aanwijzing voor mastocytose, een aandoening waarbij er te veel mestcellen in het lichaam zijn
Bevestiging achteraf van een heftige allergische reactie (anafylaxie), als het bloed kort na de reactie is afgenomen
Een erfelijk verhoogde rustwaarde door hereditaire alfa-tryptasemie, waarbij iemand extra kopieën van het tryptasegen heeft
Zelden: een verhoogde waarde bij een ziekte van het beenmerg

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Tryptase te hoog

Een licht verhoogde rustwaarde heeft vaak een onschuldige verklaring. Een bekende oorzaak is hereditaire alfa-tryptasemie: mensen met deze erfelijke eigenschap hebben extra kopieën van het tryptasegen en daardoor blijvend wat hogere waarden, soms met klachten en soms zonder. Volgens de NVKC kan een waarde boven 20 µg/L wijzen op mastocytose; daarvoor is altijd aanvullend onderzoek nodig, meestal in een expertisecentrum. Klachten die bij te actieve of te veel mestcellen kunnen passen zijn aanvallen van rood worden, jeuk, galbulten, buikpijn, diarree, duizeligheid en heftige reacties op een wespen- of bijensteek. Kort na een ernstige allergische reactie is tryptase maar enkele uren verhoogd; een latere meting zegt daarover niets meer.

Tryptase te laag

Een waarde binnen de normale grenzen is het meest voorkomend en geeft geen aanleiding tot vervolgonderzoek. Een lage waarde op zichzelf heeft geen betekenis. Let op: volgens de FMS-richtlijn Mastocytose sluit een normale basale tryptase systemische mastocytose bij volwassenen niet uit, want een deel van de mensen met die diagnose heeft een normale of zelfs lage waarde.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een verhoogde rustwaarde herhaalt de huisarts de meting meestal eerst, omdat een eenmalige uitslag kan wisselen. Blijft de waarde verhoogd en zijn er klachten, dan volgt verwijzing naar een allergoloog, dermatoloog of internist, in Nederland vaak naar een expertisecentrum (UMCG of Erasmus MC). Daar volgt aanvullend onderzoek, zoals DNA-onderzoek in bloed en zo nodig een beenmergpunctie.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Tryptase is een steunende test, geen diagnose. De FMS-richtlijn Mastocytose stelt dat de juiste afkapwaarde nog ter discussie staat en dat een normale waarde mastocytose niet uitsluit. Een verhoogde waarde is bovendien niet specifiek: die past ook bij hereditaire alfa-tryptasemie, waarbij niet aan de criteria voor mastocytose wordt voldaan. De diagnose mastocytose wordt gesteld met aanvullend onderzoek, zoals urineonderzoek naar histamine-afbraakproducten, DNA-onderzoek naar de KIT D816V-mutatie en meestal een beenmergpunctie.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Na een heftige allergische reactie is tryptase maar enkele uren verhoogd; voor die vraag moet het bloed kort na de reactie worden afgenomen en later vergeleken met de rustwaarde.
Een erfelijk verhoogde waarde (hereditaire alfa-tryptasemie) is met deze test niet te onderscheiden van andere oorzaken; daarvoor is DNA-onderzoek nodig.
Bij huidmastocytose is de tryptase volgens de NVKC meestal normaal, dus een normale waarde sluit die vorm niet uit.
Referentiewaarden en meetmethoden verschillen per laboratorium.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij klachten die kunnen passen bij te actieve mestcellen, zoals terugkerende aanvallen van rood worden, jeuk en galbulten, of na een ernstige allergische reactie zonder duidelijke oorzaak, bijvoorbeeld na een insectensteek. Ook zinvol bij vlekjes op de huid die bij mastocytose passen. Bij mensen zonder zulke klachten voegt een losse tryptasemeting weinig toe: de kans op een afwijkende uitslag zonder ziekte is dan groter dan de kans op een echte bevinding.

Hoe vaak komt het voor?

Mastocytose is zeldzaam. Volgens het UMCG krijgen in Nederland per jaar ongeveer 10 tot 20 mensen de diagnose en worden er in totaal zo'n 750 tot 1000 volwassenen en kinderen voor behandeld; het Erasmus MC schat het aantal mensen met de meest voorkomende vorm, indolente systemische mastocytose, op ongeveer 2500. Kinderen hebben meestal alleen de huidvorm, die vaak rond de puberteit verdwijnt. Een licht verhoogde tryptase zonder mastocytose komt duidelijk vaker voor dan mastocytose zelf.

UMCG en Erasmus MC (expertisecentra mastocytose)

Nadelen en risico's

Een licht verhoogde waarde is vaak onschuldig of erfelijk; toch kan zo'n uitslag veel ongerustheid en ingrijpend vervolgonderzoek uitlokken.
Een normale waarde kan vals geruststellen: mastocytose en andere mestcelziekten zijn er niet mee uitgesloten.

Laten testen

Tryptase laten testen

Tryptase zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Tryptase
Tryptase bij mastocytose en allergiereacties.
€ 69,00

Onderbouwing

Bronnen

Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.

Meer over risico's en uitslagen

Meer uitleg

Andere analyses: Allergie en intolerantie

Alle analyses