Schildklier
TSH
Het hormoon dat de schildklier aanstuurt; de eerste stap om te zien of de schildklier te traag of te snel werkt.
Alles over deze analyseWat meet dit
TSH (thyreoïdstimulerend hormoon) wordt gemaakt door de hypofyse en zet de schildklier aan tot het maken van schildklierhormoon. Werkt de schildklier te traag, dan stijgt TSH; werkt hij te snel, dan daalt TSH. Daardoor is TSH de gevoeligste enkele meting van de schildklierfunctie.
- Te traag werkende schildklier (hypothyreoïdie), ook in een vroeg stadium zonder klachten
- Te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie)
Verhoogd
Een verhoogde TSH past meestal bij een te traag werkende schildklier. De hypofyse maakt dan extra TSH om de schildklier aan te sporen. Bij een licht verhoogde waarde en een normaal vrij T4 spreekt men van subklinische hypothyreoïdie; dat geeft vaak geen klachten en herstelt soms vanzelf. Klachten die erbij kunnen horen: vermoeidheid, kouwelijkheid, gewichtstoename, traagheid, droge huid.
Verlaagd
Een verlaagde TSH past meestal bij een te snel werkende schildklier, of bij gebruik van een te hoge dosis schildkliermedicatie. Klachten die erbij kunnen horen: gejaagdheid, hartkloppingen, afvallen, trillen, warm hebben. Een licht verlaagde waarde kan ook tijdelijk zijn, bijvoorbeeld tijdens of na een andere ziekte.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts bepaalt meestal vrij T4 en herhaalt de TSH na enkele weken voordat er een diagnose wordt gesteld of behandeling wordt gestart.
Betrouwbaarheid
TSH is volgens de NHG-Standaard de eerste en meest gevoelige test bij een vermoeden van een schildklierstoornis. Een normale TSH sluit een schildklierstoornis vrijwel uit; een afwijkende TSH is op zichzelf nog geen diagnose. De huisarts laat dan vrij T4 (en soms antistoffen) bepalen en herhaalt de meting na enkele weken, omdat TSH tijdelijk kan afwijken.
Beperkingen
- TSH kan tijdelijk verstoord zijn door een andere ziekte, na een zwangerschap, door medicijnen (onder andere biotine, amiodaron, lithium, corticosteroïden) en in de eerste maanden na het starten of aanpassen van schildkliermedicatie.
- De waarde heeft een dagritme en is 's nachts en vroeg in de ochtend het hoogst.
- Bij een zeldzame stoornis van de hypofyse zelf kan TSH normaal zijn terwijl de schildklier toch te traag werkt.
Hoe vaak komt dit voor
Een te traag werkende schildklier komt in Nederland bij ongeveer 3 tot 4 op de 100 volwassenen voor, vaker bij vrouwen en op hogere leeftijd. Een te snel werkende schildklier is zeldzamer, ongeveer 1 op de 100. Subklinische afwijkingen (alleen TSH afwijkend) komen nog vaker voor en hebben lang niet altijd gevolgen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij klachten die bij een schildklierstoornis passen (vermoeidheid, gewichtsverandering, kouwelijkheid of juist warmte, hartkloppingen, stemmingsklachten), bij schildklieraandoeningen in de familie, bij bekende auto-immuunziekten of na bestraling van de hals. Ook bij controle van schildkliermedicatie. Bij klachtenvrije volwassenen zonder risicofactoren gaat een afwijkende uitslag vaak om een lichte of tijdelijke afwijking die geen behandeling nodig heeft.
Nadelen en risico's
- Een licht afwijkende TSH is vaak tijdelijk; zonder herhaalmeting kan dat tot onnodige ongerustheid of onnodige behandeling leiden.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen