Schildklier
Vrij T3
Het meest actieve schildklierhormoon; vooral van waarde bij een vermoeden van een te snel werkende schildklier, minder bij een te trage.
Alles over deze analyseWat meet dit
Trijoodthyronine (T3) is de werkzame vorm van schildklierhormoon. Het lichaam maakt het grootste deel niet in de schildklier maar in de weefsels, door omzetting uit T4. Vrij T3 (FT3) is het kleine deel dat niet aan eiwit gebonden is. De waarde reageert sterk op andere ziekten, vasten en medicijnen en is daardoor minder stabiel dan TSH en vrij T4.
- Te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie), inclusief de vorm waarbij alleen T3 verhoogd is (T3-toxicose)
- Controle bij de behandeling van een te snel werkende schildklier
- Beperkt: aanvullende informatie bij een te traag werkende schildklier, vrij T3 daalt daarbij pas laat
Verhoogd
Een verhoogd vrij T3 samen met een verlaagde TSH past bij een te snel werkende schildklier, bijvoorbeeld door de ziekte van Graves of een overactieve schildklierknobbel. Is vrij T4 daarbij normaal, dan spreekt men van T3-toxicose. Ook medicatie die T3 bevat (liothyronine, gedroogde schildklierpreparaten) of biotinesupplementen kunnen de waarde verhogen.
Verlaagd
Een verlaagd vrij T3 is meestal geen schildklierziekte. Het lichaam zet bij ziekte, koorts, een streng dieet of ondervoeding minder T4 om in T3; ook op hogere leeftijd en bij medicijnen zoals bètablokkers, amiodaron en corticosteroïden is de waarde lager. Bij een te traag werkende schildklier daalt vrij T3 pas in een laat stadium, zodat een normale waarde een trage schildklier niet uitsluit.
Voorbereiding
- Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt vrij T3 altijd samen met TSH en vrij T4. Een afwijkend vrij T3 bij een normale TSH wordt meestal herhaald, bij voorkeur op een moment zonder andere ziekte of dieet, voordat er conclusies aan worden verbonden.
Betrouwbaarheid
Vrij T3 stelt op zichzelf zelden een diagnose. Als eerste test bij schildklierklachten zegt vrij T3 weinig; de waarde voegt vooral iets toe bij een verdenking op een te snel werkende schildklier met een normaal vrij T4, en bij de controle van die behandeling. De waarde is alleen te duiden naast TSH en vrij T4.
Beperkingen
- Vrij T3 daalt bij elke ernstige of langdurige ziekte, bij vasten en bij koolhydraatarme diëten, zonder dat de schildklier zelf ziek is.
- Biotinesupplementen kunnen de meting verstoren; stop biotine minstens twee dagen voor de afname.
- De meting van vrij T3 is technisch lastiger dan die van vrij T4 en verschilt meer tussen laboratoria.
- Bij een te traag werkende schildklier is vrij T3 lang normaal; de test is daar ongeschikt als eerste of enige bepaling.
Hoe vaak komt dit voor
Een te snel werkende schildklier komt in Nederland bij ongeveer 1 op de 100 volwassenen voor, vaker bij vrouwen. Bij een klein deel daarvan is alleen T3 verhoogd (T3-toxicose). Een verlaagd vrij T3 bij een normale TSH komt veel vaker voor en is meestal een gevolg van een andere ziekte of van een dieet.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een verdenking op een te snel werkende schildklier, zeker als TSH verlaagd is en vrij T4 normaal, en bij controle van de behandeling daarvan. Bij vermoeidheid met een normale TSH voegt vrij T3 weinig toe. Een verlaagde waarde is geen bewijs van een trage schildklier.
Nadelen en risico's
- Een verlaagd vrij T3 wordt online vaak ten onrechte uitgelegd als een trage schildklier of als reden voor T3-medicatie; bij een normale TSH en vrij T4 is dat niet onderbouwd.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen