Bloedafname
Cortisol Uitgebreid (Stresshormoon)
Cortisol, DHEA-S, testosteron, TSH en fT4. Uitgebreide hormoonanalyse voor burn-out en chronische stress.
€ 170,00
Alle analyses
Hormonen · Bloed
Cortisol/DHEA-S ratio
Verhouding tussen twee gemeten bijnierhormonen; geen gevalideerde maat voor stress of bijnierfunctie.
In het kort
- Gemeten in bloed
- In 1 onderzoek
- Geen speciale voorbereiding
Uitleg
Cortisol/DHEA-S ratio: wat wordt er gemeten?
Deze waarde wordt berekend door het cortisol in bloed te delen door het DHEA-S in bloed; beide worden in dezelfde bloedafname gemeten. Cortisol en DHEA-S worden allebei door de bijnieren gemaakt, aangestuurd door ACTH uit de hypofyse. Cortisol heeft een sterk dagritme en reageert op ziekte en spanning; DHEA-S schommelt veel minder en daalt met het ouder worden. De verhouding wordt soms uitgelegd als balans tussen een 'stresshormoon' en een 'herstelhormoon', maar die uitleg is niet wetenschappelijk onderbouwd.
Wat kan het signaleren?
- Niets op zichzelf: met de verhouding is geen ziekte vast te stellen
- Een afwijkende verhouding laat vooral zien dat het cortisol of het DHEA-S zelf afwijkt; die losse waarden bepalen de betekenis
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Cortisol/DHEA-S ratio te hoog
Een hoge verhouding betekent dat het cortisol hoog is ten opzichte van het DHEA-S. Meestal komt dat door een hoog cortisol op het moment van prikken: vroeg in de ochtend, bij spanning, slecht slapen, ziekte, zwaar sporten of bij gebruik van de anticonceptiepil, die het bindende eiwit verhoogt. Het kan ook komen door een laag DHEA-S, wat bij het ouder worden normaal is. Een hoge verhouding bewijst geen chronische stress, burn-out of 'bijnieruitputting'; voor de betekenis kijkt een arts naar de losse waarden.
Cortisol/DHEA-S ratio te laag
Een lage verhouding betekent dat het cortisol laag is ten opzichte van het DHEA-S. Vaak komt dat doordat later op de dag is geprikt, of door een relatief hoog DHEA-S, bijvoorbeeld bij jonge mensen, bij vrouwen met PCOS of bij gebruik van DHEA-supplementen. Gebruik van corticosteroïden (zoals prednison) verlaagt cortisol en DHEA-S allebei. Een lage verhouding is geen bewijs voor een uitgeputte bijnier; bij klachten die passen bij een cortisoltekort is een cortisolmeting in de vroege ochtend de gebruikelijke eerste stap.
Bij een afwijkende uitslag
De huisarts beoordeelt de losse waarden van cortisol en DHEA-S. Bij een laag ochtendcortisol volgt een herhaalmeting in de vroege ochtend, navraag over corticosteroïdgebruik en zo nodig bepaling van ACTH; bij een hoog cortisol met klachten van Cushing volgt een gerichte test, zoals speekselcortisol laat op de avond of een dexamethasonremmingstest. Bij stressklachten zonder lichamelijke afwijkingen is hormoononderzoek niet de volgende stap.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
De verhouding voegt niets toe boven de losse waarden van cortisol en DHEA-S. Er is niet aangetoond dat de verhouding helpt bij het vaststellen of behandelen van een ziekte, en er zijn geen algemeen geaccepteerde referentiewaarden. 'Bijnieruitputting' wordt in de reguliere geneeskunde niet erkend als aandoening: er is geen wetenschappelijk bewijs dat de bijnieren door aanhoudende stress opraken, en er is geen gevalideerde test voor. Eén cortisolwaarde zegt bovendien niets over stress: het cortisol van gezonde mensen met veel spanning ligt in hetzelfde bereik als dat van ontspannen mensen.
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Alles wat cortisol beïnvloedt, verandert ook de verhouding: het tijdstip van prikken, spanning, slaapgebrek, ziekte, zwaar sporten, alcohol, de anticonceptiepil en corticosteroïden.
- DHEA-S hangt sterk af van leeftijd en geslacht, waardoor dezelfde verhouding bij een jonge en een oudere persoon iets anders betekent.
- De uitkomst hangt af van de eenheden en de meetmethoden van het laboratorium; getallen uit andere bronnen zijn niet zonder meer vergelijkbaar.
- DHEA-supplementen en anabole middelen verhogen DHEA-S en verlagen daarmee de verhouding.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Er is geen groep bij wie de verhouding meer zegt dan de losse waarden van cortisol en DHEA-S. Bij klachten die passen bij een cortisoltekort, zoals ernstige vermoeidheid met gewichtsverlies, lage bloeddruk, misselijkheid, zoutbehoefte en een donkere huid, of bij klachten die passen bij te veel cortisol, zijn de losse cortisolwaarde en gericht vervolgonderzoek de juiste route. Niet zinvol om stress, burn-out, vermoeidheid of 'bijnieruitputting' te meten.
Hoe vaak komt het voor?
Er zijn geen cijfers over een afwijkende cortisol/DHEA-S-verhouding, omdat het geen erkende aandoening is. Echte bijnierziekten zijn zeldzaam: de ziekte van Addison komt naar schatting bij 40 tot 115 per miljoen inwoners voor, en het syndroom van Cushing door een gezwel wordt in Nederland bij ongeveer 50 mensen per jaar vastgesteld. De meest voorkomende oorzaak van een verstoorde cortisolhuishouding is het gebruik van corticosteroïden.
Huisartsenbrochure Bijnierziekten (Bijniervereniging NVACP) en Maastricht UMC+, afdeling Endocrinologie
Nadelen en risico's
- Een 'afwijkende' verhouding kan ten onrechte worden gezien als bewijs van bijnieruitputting of chronische stress en leiden tot dure supplementen of hormonen, die zelf gezondheidsschade kunnen geven.
- Door de aandacht voor een hormoonverhouding kan een echte oorzaak van vermoeidheid, zoals een te traag werkende schildklier, slaapapneu of een depressie, later worden gevonden.
Laten testen
Cortisol/DHEA-S ratio laten testen
Cortisol/DHEA-S ratio zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen