Suiker en stofwisseling · Bloed

HbA1c

Gemiddelde bloedsuiker over de laatste 2 tot 3 maanden; de vaste controlewaarde bij diabetes en internationaal ook een diagnosetest.

In het kort

Gemeten in bloed
In 12 onderzoeken
Geen speciale voorbereiding

Uitleg

HbA1c: wat wordt er gemeten?

Glucose in het bloed hecht zich spontaan aan hemoglobine, de rode kleurstof in rode bloedcellen. Hoe hoger de bloedsuiker gemiddeld is, hoe groter het aandeel 'versuikerd' hemoglobine (HbA1c). Omdat een rode bloedcel ongeveer 3 maanden leeft, geeft HbA1c het gemiddelde van de bloedsuiker over de voorgaande 8 tot 12 weken, ongeacht wat er die ochtend gegeten is. De uitslag staat in mmol/mol (vroeger in procenten: 48 mmol/mol komt overeen met 6,5 procent).

Wat kan het signaleren?

Diabetes mellitus: HbA1c van 48 mmol/mol of hoger (WHO-criterium; de NHG stelt de diagnose met nuchtere glucose)
Verhoogd risico op diabetes bij waarden net onder die grens (ongeveer 42 tot 47 mmol/mol)
Mate van instelling bij bekende diabetes (streefwaarde meestal 53 mmol/mol of lager)

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

HbA1c te hoog

Een HbA1c van 48 mmol/mol of hoger past bij diabetes; volgens de WHO geldt dat als diagnostisch, mits het bij iemand zonder klachten in een tweede meting wordt bevestigd. De NHG-Standaard laat de huisarts de diagnose stellen met nuchtere glucose, dus een hoog HbA1c wordt in Nederland gevolgd door een nuchtere glucosemeting. Waarden van ongeveer 42 tot 47 mmol/mol betekenen een verhoogde gemiddelde bloedsuiker met een grotere kans op diabetes en hart- en vaatziekten, zonder dat er al diabetes is. Bij bekende diabetes betekent een waarde boven de persoonlijke streefwaarde dat de instelling de afgelopen maanden te hoog was. Een vals hoge uitslag komt voor bij ernstig nierfalen, na verwijdering van de milt en bij bepaalde hemoglobinevarianten. Klachten geeft een verhoogd HbA1c zelf niet.

HbA1c te laag

Een HbA1c onder de referentiewaarde komt bij gezonde mensen zelden voor en heeft dan meestal geen betekenis. Bij diabetes wijst een waarde ver onder de streefwaarde op een strakke instelling met kans op te lage bloedsuikers. Een vals lage uitslag ontstaat als rode bloedcellen korter leven dan normaal: na bloedverlies, bij bloedafbraak (hemolyse), in de eerste weken van een ijzer- of vitamine B12-behandeling, tijdens de zwangerschap en bij sommige hemoglobinevarianten; de gemiddelde bloedsuiker is dan hoger dan de uitslag suggereert.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een HbA1c van 48 mmol/mol of hoger, of net daaronder, laat de huisarts een nuchtere glucose bepalen (twee keer, op verschillende dagen) om diabetes vast te stellen of uit te sluiten, en brengt het cardiovasculaire risicoprofiel in kaart. Bij bekende diabetes wordt de behandeling zo nodig aangepast en het HbA1c op vaste momenten herhaald.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

HbA1c is een goed gestandaardiseerde test met weinig invloed van eten, stress of tijdstip; het is de vaste controlewaarde bij diabetes. Voor het opsporen van diabetes ligt het genuanceerder: de WHO en veel landen gebruiken 48 mmol/mol of hoger als diagnosecriterium, maar HbA1c vindt minder mensen met diabetes dan glucose: in het Nieuwe Hoorn-onderzoek had bij een afkapwaarde van 48 mmol/mol slechts 24 procent van de mensen met diabetes volgens de glucosetolerantietest een verhoogd HbA1c, bij een specificiteit van 99 procent. Een verhoogd HbA1c is dus een sterke aanwijzing; een normaal HbA1c sluit diabetes niet uit. In Nederland wordt de diagnose daarom met nuchtere glucose gesteld.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Alles wat de levensduur van rode bloedcellen verandert verstoort de uitslag: bloedverlies, hemolyse, zwangerschap en een pas gestarte ijzer- of B12-behandeling (vals laag); een verwijderde milt en ernstig nierfalen (vals hoog).
Hemoglobinevarianten zoals sikkelcel- en thalassemiedragerschap, vaker bij mensen met een niet-westerse achtergrond, kunnen de meting onbetrouwbaar maken; de diagnose moet dan op glucose worden gesteld.
HbA1c loopt achter: een bloedsuiker die pas kort verhoogd is (bijvoorbeeld door prednison of een snel ontstane diabetes) is er nog niet in te zien.
Leeftijd en etnische achtergrond beïnvloeden de waarde iets (verschillen van 2 tot 3 mmol/mol), mensen verschillen in de mate waarin eiwitten versuikeren, en de meetmethode laat een spreiding van enkele procenten toe.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol voor de controle van bekende diabetes en als aanvullende maat voor wie een verhoogd risico op diabetes heeft (overgewicht, diabetes in de familie, een eerder gestoorde nuchtere glucose, eerdere zwangerschapsdiabetes) en niet nuchter kan of wil prikken. Als losse screeningstest bij gezonde mensen zonder risicofactoren zegt HbA1c minder dan nuchtere glucose, omdat het een deel van de mensen met diabetes mist. Niet geschikt bij bloedarmoede, hemoglobinevarianten, zwangerschap of een pas ontstane ontregeling van de bloedsuiker.

Hoe vaak komt het voor?

In 2024 waren ongeveer 1,2 miljoen mensen in Nederland bij de huisarts bekend met diabetes, van wie ruim 1,1 miljoen met type 2 (61 per 1000 inwoners), mannen vaker dan vrouwen en vooral op hogere leeftijd. Volgens de NHG-Standaard heeft ongeveer 30 procent van de 60-plussers een voorstadium van diabetes (gestoorde nuchtere glucose of glucosetolerantie); minstens de helft van hen krijgt nooit diabetes.

VZinfo (RIVM) op basis van Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, 2024; NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2

Nadelen en risico's

Een normaal HbA1c kan ten onrechte geruststellen: het mist een deel van de mensen die volgens de glucosecriteria wel diabetes hebben.
Een licht verhoogde waarde bij een hemoglobinevariant of na bloedverlies kan onnodig ongerust maken.

Laten testen

HbA1c laten testen

HbA1c zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
HbA1c
HbA1c; gemiddelde glucose (8–12 weken).
€ 26,00
Bloedafname
Afvallen test
Panel voor metabolisme en gewicht; glucose, lipiden en hormonen.
€ 89,00
Vingerprik
HbA1c
Gemiddelde bloedsuiker (8‑12 weken).
€ 26,00
Bloedafname
InsideTracker
InsideTracker Bloedanalyse: analyseer 48 biomarkers voor complete gezondheidsoptimalisatie en gepersonaliseerde aanbevelingen.
€ 335,00
Bloedafname
Keto-Dieet
Cholesterol totaal, HDL, LDL, triglyceriden, glucose en HbA1c. Voor mensen op ketogeen dieet of die willen starten met keto.
€ 95,00
Bloedafname
Algemeen Bloedonderzoek (Uitgebreid)
Uitgebreid bloedonderzoek naar bloedbeeld, schildklier, nier- en leverfunctie, glucose, ontstekingswaarden en cholesterol.
€ 215,00
Bloedafname
Hart Compleet
Lipidenprofiel, nierfunctie, glucose, HbA1c en NT-proBNP hartmarker. Uitgebreide cardiovasculaire gezondheidscheck.
€ 105,00
Bloedafname
Cardio Profiel Uitgebreid
Complete lipiden, Lipoproteïne(a), Apolipoproteïne B/A1, nierfunctie en bloedsuiker. Geavanceerde cardiovasculaire risicoanalyse.
€ 165,00
Bloedafname
Cardio Profiel Basis
Complete cardiovasculaire screening met cholesterol, bloedsuiker en ontstekingsmarker.
€ 90,00

Hoe betrouwbaar is de test?

HbA1c