Hormonen · Bloed

Testosteron

Het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon; bij mannen gemeten bij een vermoeden van een tekort, bij vrouwen bij een teveel.

In het kort

Gemeten in bloed
In 15 onderzoeken
Let op de voorbereiding

Uitleg

Testosteron: wat wordt er gemeten?

Testosteron wordt bij mannen vooral in de zaadballen gemaakt, aangestuurd door LH uit de hypofyse; bij vrouwen maken de eierstokken en bijnieren een kleine hoeveelheid. Het hormoon zorgt voor zin in seks, spiermassa, botsterkte, lichaamsbeharing en de aanmaak van zaadcellen. Deze analyse meet het totale testosteron: het deel dat vastzit aan de eiwitten SHBG en albumine plus het kleine vrije deel dat werkzaam is. De waarde is 's ochtends het hoogst en daalt in de loop van de dag.

Wat kan het signaleren?

Testosterontekort (hypogonadisme) bij mannen, met als oorzaak de zaadballen zelf of de aansturing vanuit de hypofyse
Te veel mannelijk hormoon bij vrouwen, bijvoorbeeld bij het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS)
Onderdrukking van de eigen aanmaak door anabole steroïden of testosteronbehandeling

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Testosteron te hoog

Bij mannen is een verhoogd testosteron meestal het gevolg van testosteronbehandeling of anabole steroïden. Zelden: een gezwel dat testosteron maakt. Bij vrouwen past een verhoogde waarde vaak bij PCOS, met klachten als een onregelmatige menstruatie, acne en overbeharing. Sterk verhoogde waarden bij vrouwen komen soms door een aandoening van de bijnieren of, zelden, een gezwel van eierstok of bijnier. Let op: de anticonceptiepil en een zwangerschap verhogen het bindende eiwit SHBG, waardoor het totale testosteron hoger lijkt zonder dat er meer werkzaam hormoon is.

Testosteron te laag

Bij mannen kan een verlaagd testosteron wijzen op een tekort, met klachten als minder zin in seks, erectieproblemen, vermoeidheid, minder spierkracht en somberheid. Een enkele lage waarde bewijst dat nog niet: de waarde is 's middags lager, daalt tijdelijk bij ziekte, slaapgebrek, overgewicht en stress, en schommelt van dag tot dag. Daarom wordt een lage waarde volgens de NHG-Standaard Seksuele klachten en de NVE-leidraad altijd herhaald, in de ochtend, en samen met de klachten beoordeeld. Bij gebruik van anabole steroïden is de eigen aanmaak vaak onderdrukt en blijft de waarde na het stoppen maanden laag. Bij vrouwen heeft een lage waarde geen duidelijke betekenis.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een lage waarde herhaalt de huisarts de meting in de ochtend na enkele weken, meestal samen met SHBG, LH en FSH om te zien of de oorzaak in de zaadballen of in de hypofyse ligt. Bij twee lage waarden met klachten volgt verwijzing naar een internist-endocrinoloog of uroloog. Bij vrouwen met een verhoogde waarde volgt meestal onderzoek naar PCOS.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Een totaal testosteron is een momentopname met een groot dagritme en flinke verschillen tussen laboratoria. De uitslag zegt het meest bij erectieproblemen samen met verminderde zin in seks, gemeten vóór 11 uur 's ochtends; volgens de NHG-Standaard Seksuele klachten wordt een lage waarde na enkele weken herhaald. De NVE-leidraad hanteert dezelfde lijn: de diagnose testosterontekort vraagt minstens twee lage ochtendwaarden én blijvende klachten. Pas dan wordt naar de oorzaak gekeken met LH, FSH en zo nodig SHBG en prolactine.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Het tijdstip: testosteron is in de vroege ochtend het hoogst en 's middags duidelijk lager. Afname vóór 11 uur, bij voorkeur nuchter, en niet na een nachtdienst of jetlag.
Tijdelijke daling door ziekte, koorts, slaapgebrek, zwaar sporten kort voor de afname, alcohol, ondervoeding en overgewicht.
Medicijnen en middelen: anabole steroïden, opioïden, corticosteroïden en sommige antidepressiva en anti-epileptica verlagen de waarde; de anticonceptiepil en zwangerschap verhogen het totale testosteron via SHBG.
Referentiewaarden verschillen per laboratorium, geslacht en leeftijd; bij mannen met overgewicht of leverziekte zegt het totale testosteron minder dan het berekende vrije testosteron.

Voorbereiding

Eet liefst vanaf 8 uur voor de afname niets en drink alleen water. Na een maaltijd is testosteron tijdelijk lager.
Laat je bloed 's ochtends voor 11.00 uur afnemen, omdat testosteron in de loop van de dag daalt. Werk je in de nacht, prik dan niet direct na een nachtdienst.
Slik je biotine (vitamine B8, vaak in haar- en nagelsupplementen)? Stop daar minstens 2 dagen voor de afname mee, bij een hoge dosis 4 dagen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol voor mannen met klachten die bij een testosterontekort passen, vooral erectieproblemen samen met minder zin in seks, en voor mannen die anabole steroïden hebben gebruikt en willen weten of de eigen aanmaak herstelt. Bij vrouwen zinvol bij een onregelmatige of uitblijvende menstruatie met overbeharing of acne. Bij gezonde mannen zonder klachten zegt een losse waarde weinig: een lage waarde zonder klachten komt vaak voor en is geen reden voor behandeling.

Hoe vaak komt het voor?

Een testosterontekort met klachten komt naar schatting bij 2 tot 6 op de 100 mannen boven de 40 jaar voor, vaker op hogere leeftijd en bij overgewicht. Een verlaagde waarde zonder klachten komt veel vaker voor en is op zichzelf geen ziekte. Bij vrouwen is een verhoogd testosteron meestal onderdeel van PCOS, een veelvoorkomende aandoening in de vruchtbare leeftijd.

Europese bevolkingsonderzoeken (EMAS) zoals aangehaald in Nederlandse richtlijnen; er zijn geen Nederlandse registratiecijfers

Nadelen en risico's

Een enkele lage ochtendwaarde wordt online vaak als 'tekort' uitgelegd en als reden voor testosterongebruik; zonder herhaalmeting en klachten leidt dat tot onnodige of schadelijke behandeling.
Testosteron van buitenaf onderdrukt de eigen aanmaak en de vruchtbaarheid; een uitslag mag daarom nooit op eigen initiatief tot gebruik leiden.

Laten testen

Testosteron laten testen

Testosteron zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
Bodybuilder test
Panel voor kracht en spieropbouw; hormonen, lever en spieren.
€ 134,00
Vingerprik
Testosteron
Totaal testosteron via vingerprik; androgene status.
€ 35,00
Bloedafname
Spier (Testosteron, DHEA‑S, insuline)
Panel DHEA‑S, testosteron en insuline; voor spieropbouw en metabolisme.
€ 107,00
Bloedafname
Testosteron
Totaal testosteron; voor androgene status en behandeling of monitoring.
€ 35,00
Bloedafname
Vrije testosteron
Beschikbaar testosteron; berekend met totaal testosteron, SHBG en albumine.
€ 71,00
Bloedafname
InsideTracker
InsideTracker Bloedanalyse: analyseer 48 biomarkers voor complete gezondheidsoptimalisatie en gepersonaliseerde aanbevelingen.
€ 335,00
Bloedafname
Testosteron Replacement Therapie (TRT)
Testosteron, LH, FSH, Oestradiol, Prolactine, leverfunctie en bloedwaarden. Voor mannen met laag testosteron of TRT-monitoring.
€ 175,00
Bloedafname
Hormonen Man
Testosteron totaal, vrij testosteron, SHBG, kreatinine en eGFR. Voor mannen met hypogonadisme, laag libido of bij krachttraining.
€ 125,00
Bloedafname
Hormoon Herstel (Na Steroïden)
Testosteron, vrij testosteron, SHBG, LH, FSH, oestradiol, TSH, leverfunctie en lipidenprofiel. Voor herstel na anabole steroïden gebruik.
€ 325,00

Hoe betrouwbaar is de test?

Testosteron