Speeksel
Groot hormoonprofiel man
Dit profiel meet oestradiol, testosteron en DHEA bij mannen via speekselonderzoek.
€ 200,00
Alle analyses
Hormonen · Speeksel
Oestradiol
Het vrije oestradiol in speeksel; wisselt sterk met de cyclus en is niet één op één te vergelijken met oestradiol in bloed.
In het kort
- Gemeten in speeksel
- In 2 onderzoeken
- Let op de voorbereiding
Uitleg
Oestradiol: wat wordt er gemeten?
Oestradiol (E2) is het belangrijkste vrouwelijke geslachtshormoon en wordt vóór de overgang vooral in de eierstokken gemaakt. In speeksel zit alleen het vrije deel dat niet aan eiwitten in het bloed gebonden is. De hoeveelheid in speeksel is vele malen lager dan in bloed, wat hoge eisen stelt aan de meting. De waarde wisselt sterk met de cyclus, laag in de eerste dagen en hoog rond de eisprong, en verandert ook over de dag.
Wat kan het signaleren?
- Globale aanwijzing voor de aanmaak van oestradiol, bijvoorbeeld bij een uitblijvende menstruatie, al zegt oestradiol in bloed samen met FSH meer
- Opname van oestradiol bij hormoonbehandeling via de huid, al is de speekselwaarde daarbij vaak vals hoog
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Oestradiol te hoog
Bij vrouwen vóór de overgang is een hoge waarde rond de eisprong en in de zwangerschap normaal. Buiten die momenten komt een hoge waarde vaak door hormoonbehandeling, vooral met gel of crème: die kan het speeksel via de handen of de mond vervuilen. Ook bloedend tandvlees, eten of drinken vlak voor het verzamelen kunnen de uitslag verhogen. Bij mannen kan een verhoogde waarde passen bij overgewicht of het gebruik van testosteron of anabole middelen.
Oestradiol te laag
Een lage waarde is normaal in de eerste cyclusdagen, bij pilgebruik, tijdens borstvoeding en na de overgang. Bij vrouwen onder de 40 met een uitblijvende menstruatie kan een lage waarde passen bij een verminderde werking van de eierstokken of bij een verstoorde aansturing door ondergewicht, zware training of stress; dat wordt met bloedonderzoek beoordeeld. Rond de overgang zegt een lage waarde weinig, omdat de waarde van maand tot maand sterk schommelt.
Bij een afwijkende uitslag
Bij klachten die passen bij een hormoonstoornis laat de huisarts meestal oestradiol, FSH en LH in bloed bepalen, met de cyclusdag erbij. Een afwijkende speekselwaarde zonder klachten leidt meestal niet tot verder onderzoek.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
De waarde in speeksel is niet één op één te vergelijken met bloed, en voor speeksel zijn weinig afgesproken grenswaarden. De betekenis van een afwijkende speekselwaarde is weinig onderzocht. De uitslag hangt sterk af van de cyclusdag en van het tijdstip van verzamelen. Bij een uitblijvende menstruatie zeggen oestradiol en FSH in bloed meer (NHG-Standaard Amenorroe); de overgang wordt vastgesteld op klachten en het menstruatiepatroon, niet op een hormoonwaarde (NHG-Standaard De overgang).
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Cyclusdag en tijdstip: zonder cyclusdag is de uitslag niet te duiden; verzamel op het afgesproken tijdstip van de dag.
- Verzamelen: niet eten, drinken, roken of tandenpoetsen vlak voor het verzamelen; tandenpoetsen en bloed uit het tandvlees kunnen de uitslag sterk verstoren. Spoel de mond ongeveer tien minuten vooraf met water.
- Hormoongel of -crème op de huid kan het monster vervuilen en een vals hoge uitslag geven; de pil en hormoontherapie maken de uitslag onbruikbaar voor het beoordelen van de eigen aanmaak.
- De waarden in speeksel zijn zo laag dat meetmethoden onnauwkeurig zijn; uitslagen verschillen sterk tussen laboratoria.
Voorbereiding
- Vul het eerste buisje direct na het ontwaken en de volgende na 30 en 60 minuten. Heb je een cyclus en gebruik je geen pil? Doe de test op dag 19, 20 of 21 (bij een cyclus van 26 tot 29 dagen). Gebruik je de pil, doe de test dan aan het begin van je stopweek.
- Eet, drink, rook en poets je tanden pas na het derde buisje. Gebruik die dag geen mondwater en geen flosdraad.
- Gebruik je hormoonpreparaten zoals hydrocortison of progesteron? Stop dan 48 uur van tevoren, in overleg met je arts.
- Stop 5 dagen van tevoren met supplementen die hormonen beïnvloeden, zoals maca.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Bij een uitblijvende of sterk onregelmatige menstruatie, bij vruchtbaarheidsvragen of bij mannen met borstvorming zegt oestradiol in bloed, samen met FSH en LH, meer dan een speekselwaarde. Rond de overgang voegt een meting weinig toe, omdat de waarden sterk wisselen. Bij mensen zonder klachten zegt een afwijkende waarde weinig.
Hoe vaak komt het voor?
De natuurlijke overgang begint gemiddeld rond 51 jaar en treft alle vrouwen; een groot deel heeft klachten. Een vervroegde overgang (vóór het 40e jaar) komt bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen voor. Hoe vaak een afwijkend oestradiol in speeksel voorkomt bij vrouwen zonder klachten, is niet bekend.
NHG-Standaard De overgang
Nadelen en risico's
- Een afwijking zonder klachten betekent weinig, maar kan onnodige ongerustheid geven of ten onrechte worden gezien als reden voor hormonen of supplementen.
- Zonder cyclusdag kan een normale piek rond de eisprong als 'te hoog' en een normale waarde aan het begin van de cyclus als 'te laag' worden gelezen.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen