Speeksel
Groot hormoonprofiel man
Dit profiel meet oestradiol, testosteron en DHEA bij mannen via speekselonderzoek.
€ 200,00
Alle analyses
Hormonen · Speeksel
Progesteron
Het vrije progesteron in speeksel; wisselt sterk met de cyclus en is niet één op één te vergelijken met progesteron in bloed.
In het kort
- Gemeten in speeksel
- In 2 onderzoeken
- Let op de voorbereiding
Uitleg
Progesteron: wat wordt er gemeten?
Progesteron wordt na de eisprong gemaakt door het gele lichaam in de eierstok en bereidt het baarmoederslijmvlies voor op een zwangerschap. In speeksel zit alleen het vrije deel dat niet aan eiwitten in het bloed gebonden is. De waarde is laag in de eerste helft van de cyclus, stijgt na de eisprong en daalt weer vlak voor de menstruatie. Ook over de dag schommelt de waarde.
Wat kan het signaleren?
- Globale aanwijzing of er een eisprong is geweest, al zegt progesteron in bloed in de tweede helft van de cyclus daarover meer
- Gebruik van progesteron of progestagenen, bijvoorbeeld als crème
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Progesteron te hoog
Een hogere waarde in de tweede helft van de cyclus en in de zwangerschap is normaal. Een zeer hoge waarde komt vaak door progesteroncrème of -gel: die wordt via de huid opgenomen en komt in speeksel in veel hogere concentraties terecht dan in bloed, of vervuilt het monster via de handen. Ook bloedend tandvlees, eten of drinken vlak voor het verzamelen kunnen de uitslag verhogen.
Progesteron te laag
Een lage waarde is normaal in de eerste helft van de cyclus, na de overgang, bij mannen en bij pilgebruik. In de tweede helft van de cyclus kan een lage waarde passen bij een cyclus zonder eisprong, wat af en toe bij iedere vrouw voorkomt. Vaak is ook op het verkeerde moment in de cyclus verzameld. Bij een onregelmatige cyclus is het juiste moment moeilijk te bepalen.
Bij een afwijkende uitslag
Bij problemen met zwanger worden of een onregelmatige cyclus laat de huisarts meestal progesteron in bloed bepalen, ongeveer een week voor de verwachte menstruatie, en zo nodig FSH, LH en oestradiol. Een afwijkende speekselwaarde zonder klachten leidt meestal niet tot verder onderzoek.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
De waarde in speeksel is niet één op één te vergelijken met bloed, en voor speeksel zijn weinig afgesproken grenswaarden. De betekenis van een afwijkende speekselwaarde is weinig onderzocht, en bij gebruik van progesteroncrème geeft speeksel vaak een veel hogere waarde dan bloed. De uitslag hangt sterk af van de cyclusdag en het tijdstip van verzamelen. Of er een eisprong is, is beter te beoordelen met progesteron in bloed ongeveer een week voor de verwachte menstruatie of met een regelmatige cyclus (NHG-Standaard Subfertiliteit).
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Cyclusdag en tijdstip: de uitslag is alleen te duiden als het moment in de cyclus bekend is, bij voorkeur ongeveer 7 dagen voor de verwachte menstruatie, op het afgesproken tijdstip van de dag.
- Verzamelen: niet eten, drinken, roken of tandenpoetsen vlak voor het verzamelen; tandenpoetsen en bloed uit het tandvlees kunnen de uitslag sterk verstoren. Spoel de mond ongeveer tien minuten vooraf met water.
- Progesteroncrème, -gel en vaginale progesteron kunnen het monster vervuilen of een vals hoge speekselwaarde geven; de pil onderdrukt de eigen aanmaak.
- Meetmethoden voor speeksel zijn niet gestandaardiseerd; referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Voorbereiding
- Vul het eerste buisje direct na het ontwaken en de volgende na 30 en 60 minuten. Heb je een cyclus en gebruik je geen pil? Doe de test op dag 19, 20 of 21 (bij een cyclus van 26 tot 29 dagen). Gebruik je de pil, doe de test dan aan het begin van je stopweek.
- Eet, drink, rook en poets je tanden pas na het derde buisje. Gebruik die dag geen mondwater en geen flosdraad.
- Gebruik je hormoonpreparaten zoals hydrocortison of progesteron? Stop dan 48 uur van tevoren, in overleg met je arts.
- Stop 5 dagen van tevoren met supplementen die hormonen beïnvloeden, zoals maca.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Bij de vraag of er een eisprong is, bij een onregelmatige menstruatie of bij problemen met zwanger worden zegt progesteron in bloed, op het juiste moment in de cyclus, meer dan een speekselwaarde. Niet geschikt om een 'progesterontekort' of 'oestrogeendominantie' vast te stellen: dat zijn geen erkende diagnoses. Bij mensen zonder klachten zegt een afwijkende waarde weinig.
Hoe vaak komt het voor?
Ongeveer 10 tot 15 op de 100 paren is na een jaar proberen niet zwanger; een uitblijvende eisprong is daarbij een van de oorzaken. Een cyclus zonder eisprong komt af en toe bij iedere vrouw voor. Hoe vaak een afwijkend progesteron in speeksel voorkomt bij vrouwen zonder klachten, is niet bekend.
NHG-Standaard Subfertiliteit
Nadelen en risico's
- Een afwijking zonder klachten betekent weinig, maar kan onnodige ongerustheid geven of ten onrechte worden gezien als reden voor progesteroncrème of supplementen.
- Een lage waarde door verzamelen op het verkeerde moment kan ten onrechte zorgen over de vruchtbaarheid geven.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen