Speeksel
Groot hormoonprofiel man
Dit profiel meet oestradiol, testosteron en DHEA bij mannen via speekselonderzoek.
€ 200,00
Alle analyses
Hormonen · Speeksel
Testosteron
Het vrije testosteron in speeksel; volgt een dagritme en is niet één op één te vergelijken met testosteron in bloed.
In het kort
- Gemeten in speeksel
- In 2 onderzoeken
- Let op de voorbereiding
Uitleg
Testosteron: wat wordt er gemeten?
Testosteron wordt bij mannen vooral in de zaadballen gemaakt en bij vrouwen in kleine hoeveelheden in de eierstokken en de bijnieren. In bloed is het grootste deel gebonden aan SHBG en albumine; in speeksel zit alleen het vrije deel. Testosteron heeft een dagritme: de waarde is 's ochtends het hoogst en daalt in de loop van de dag. Bij vrouwen zijn de waarden in speeksel zo laag dat ze moeilijk nauwkeurig te meten zijn.
Wat kan het signaleren?
- Globale aanwijzing voor de hoeveelheid vrij testosteron, al zeggen totaal testosteron en SHBG in bloed daarover meer
- Gebruik van testosteron, bijvoorbeeld als gel, al is de speekselwaarde daarbij vaak vals hoog
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Testosteron te hoog
Een verhoogde waarde komt vaak door testosterongel of -crème, die het speeksel via de handen of de mond kan vervuilen, of door bloedend tandvlees, eten of drinken vlak voor het verzamelen. Ook anabole middelen en DHEA-supplementen verhogen de waarde. Bij vrouwen kan een verhoogde waarde passen bij PCOS, met klachten als overbeharing, acne en een onregelmatige menstruatie; dat wordt met bloedonderzoek beoordeeld.
Testosteron te laag
Een lagere waarde is normaal later op de dag en neemt bij mannen met de leeftijd geleidelijk af. Ook overgewicht, slaaptekort, ziekte, veel alcohol en medicijnen als opiaten en corticosteroïden verlagen de waarde. Bij mannen kan een herhaald laag testosteron in bloed met klachten als minder zin in seks, erectieproblemen en minder ochtenderecties passen bij een testosterontekort. Een lage speekselwaarde zonder zulke klachten zegt weinig.
Bij een afwijkende uitslag
Bij klachten die passen bij een testosterontekort laat de huisarts testosteron in bloed in de ochtend bepalen en herhaalt de meting bij een lage waarde, zo nodig met SHBG, LH en FSH. Bij vrouwen met klachten van te veel mannelijk hormoon volgen testosteron en SHBG in bloed. Een afwijkende speekselwaarde zonder klachten leidt meestal niet tot verder onderzoek.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
De waarde in speeksel is niet één op één te vergelijken met bloed, en voor speeksel zijn weinig afgesproken grenswaarden. De betekenis van een afwijkende speekselwaarde is weinig onderzocht. Het tijdstip van verzamelen bepaalt de uitslag sterk, omdat testosteron in de ochtend het hoogst is. Een testosterontekort bij mannen wordt volgens de NVE-leidraad vastgesteld met klachten en een herhaald laag totaal testosteron in bloed, afgenomen in de ochtend, eventueel met SHBG om het vrij testosteron te berekenen.
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Tijdstip: verzamel in de ochtend, bij voorkeur vóór 10 uur, op het afgesproken tijdstip; bij nachtdiensten of een onregelmatig slaapritme is het dagritme verschoven.
- Verzamelen: niet eten, drinken, roken of tandenpoetsen vlak voor het verzamelen; tandenpoetsen en bloed uit het tandvlees kunnen de uitslag sterk verstoren. Spoel de mond ongeveer tien minuten vooraf met water.
- Testosterongel of -crème kan het monster vervuilen en een vals hoge uitslag geven; anabole middelen en DHEA verhogen de waarde.
- Bij vrouwen zijn de waarden in speeksel zo laag dat meetmethoden onnauwkeurig zijn; referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Voorbereiding
- Vul het eerste buisje direct na het ontwaken en de volgende na 30 en 60 minuten. Heb je een cyclus en gebruik je geen pil? Doe de test op dag 19, 20 of 21 (bij een cyclus van 26 tot 29 dagen). Gebruik je de pil, doe de test dan aan het begin van je stopweek.
- Eet, drink, rook en poets je tanden pas na het derde buisje. Gebruik die dag geen mondwater en geen flosdraad.
- Gebruik je hormoonpreparaten zoals hydrocortison of progesteron? Stop dan 48 uur van tevoren, in overleg met je arts.
- Stop 5 dagen van tevoren met supplementen die hormonen beïnvloeden, zoals maca.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Bij mannen met klachten als minder zin in seks, erectieproblemen of minder ochtenderecties zegt testosteron in bloed, in de ochtend afgenomen, meer dan een speekselwaarde. Bij vrouwen met overbeharing, acne of een onregelmatige menstruatie zeggen testosteron en SHBG in bloed meer. Niet geschikt als maat voor energie, spieropbouw of vitaliteit. Bij mensen zonder klachten zegt een afwijkende waarde weinig.
Hoe vaak komt het voor?
Een testosterontekort met klachten komt bij ongeveer 2 tot 6 op de 100 mannen boven de 40 voor, vaker op hogere leeftijd en bij overgewicht. Bij vrouwen is PCOS de meest voorkomende oorzaak van te veel mannelijk hormoon. Hoe vaak een afwijkend testosteron in speeksel voorkomt bij mensen zonder klachten, is niet bekend.
NVE, Leidraad Hypogonadisme bij de volwassen man
Nadelen en risico's
- Een afwijking zonder klachten betekent weinig, maar een 'lage' waarde kan ten onrechte worden gezien als reden voor testosteron of supplementen; testosteron zonder aangetoond tekort heeft bijwerkingen en remt de eigen aanmaak en de vruchtbaarheid.
- Een vals afwijkende waarde door het tijdstip of de manier van verzamelen kan onnodige ongerustheid geven.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen