IJzer
IJzer
IJzer in urine zegt vrijwel niets over de ijzervoorraad; het lichaam scheidt ijzer nauwelijks via de nieren uit.
Alles over deze analyseWat meet dit
De analyse meet hoeveel ijzer er met de urine wordt uitgescheiden. Het lichaam gaat zuinig om met ijzer: het meeste ijzer wordt hergebruikt en er verdwijnt maar een heel kleine hoeveelheid per dag, vooral via afgestoten darm- en huidcellen en bij vrouwen via menstruatiebloed. Via de urine verlaat normaal vrijwel geen ijzer het lichaam. De uitslag zegt daardoor iets over uitscheiding en niet over de hoeveelheid ijzer die je in voorraad hebt.
- Een ongebruikelijk hoge ijzeruitscheiding via de urine, bijvoorbeeld bij afbraak van rode bloedcellen in de bloedbaan of tijdens een behandeling met een middel dat ijzer bindt
Verhoogd
Een verhoogde waarde komt zelden voor. Het kan passen bij afbraak van rode bloedcellen binnen de bloedbaan, waarbij hemoglobine en ijzer in de urine terechtkomen, of bij een behandeling met een middel dat ijzer bindt en via de nieren afvoert. Ook beschadiging van de nierbuisjes kan de uitscheiding verhogen. Een verhoogde waarde betekent niet dat je te veel ijzer in het lichaam hebt.
Verlaagd
Een lage of niet meetbare waarde is normaal en verwacht. Het lichaam scheidt ijzer nauwelijks uit via de nieren, dus een lage uitslag zegt niets over een ijzertekort. Wie wil weten of er een ijzertekort is, heeft ferritine in bloed nodig, eventueel samen met hemoglobine en de transferrineverzadiging.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een vraag over ijzertekort of ijzerstapeling bepaalt de huisarts ferritine en zo nodig hemoglobine en de transferrineverzadiging in bloed. Een afwijkend urine-ijzer op zichzelf leidt niet tot een vast vervolgonderzoek.
Betrouwbaarheid
IJzer in urine zegt niets over de ijzervoorraad, omdat het lichaam ijzer nauwelijks via de nieren uitscheidt; de betekenis van een afwijkende waarde is weinig onderzocht. De NHG-Standaard Anemie en de NVKC gaan voor de ijzerstatus uit van bloedonderzoek: ferritine, hemoglobine, transferrine en de transferrineverzadiging. Een enkele portie urine wisselt sterk met hoeveel je drinkt en met wat je de dag ervoor hebt gegeten. Daarom wordt de uitslag meestal gecorrigeerd voor het kreatininegehalte, of wordt urine 24 uur lang verzameld.
Beperkingen
- Het lichaam scheidt ijzer nauwelijks uit via de nieren; de gemeten hoeveelheden liggen dicht bij de ondergrens van de meting.
- Vochtinname bepaalt hoe geconcentreerd de urine is; zonder correctie voor kreatinine zijn uitslagen slecht vergelijkbaar.
- Bloed in de urine, bijvoorbeeld door menstruatie of een blaasontsteking, kan de uitslag sterk verhogen.
- Er zijn geen afgesproken grenswaarden; het laboratorium bepaalt zelf welke grens het gebruikt.
Hoe vaak komt dit voor
IJzergebrek is de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede in Nederland, vooral bij vrouwen die menstrueren. Dat tekort wordt in bloed vastgesteld en niet in urine. Aandoeningen waarbij ijzer in de urine verschijnt zijn zeldzaam.
Voor wie is dit zinvol
Een uitslag zegt vrijwel alleen iets bij een specifieke vraag, zoals afbraak van rode bloedcellen in de bloedbaan. Bij mensen zonder klachten voegt ijzer in urine niets toe aan het beeld van de ijzerstatus. Wie vermoedt een ijzertekort of juist ijzerstapeling te hebben, heeft ferritine en de transferrineverzadiging in bloed nodig.
Nadelen en risico's
- Een lage uitslag kan ten onrechte worden gelezen als ijzertekort, of een hoge uitslag als ijzerstapeling; voor beide is bloedonderzoek nodig.
- Een afwijkende uitslag zonder afgesproken grenswaarden om hem te duiden leidt makkelijk tot onnodig vervolgonderzoek.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen