Infecties
Legionella pneumophila antigeen
Sneltest op een stukje van de legionellabacterie in urine; bij veteranenziekte vaak al vanaf de derde ziektedag positief.
Alles over deze analyseWat meet dit
Legionella is een bacterie die in water leeft en die mensen binnenkrijgen door het inademen van kleine waterdruppeltjes, bijvoorbeeld uit een douche, een whirlpool of een koeltoren. Bij een infectie komen stukjes van de bacterie, het antigeen, in de urine terecht. Deze test toont die stukjes aan. Anders dan een antistoftest meet hij dus niet de afweerreactie, maar de bacterie zelf, en dat kan al vanaf ongeveer de derde dag met klachten. De test is vooral gericht op Legionella pneumophila serogroep 1, de soort die de meeste infecties veroorzaakt.
- Een actuele legionellalongontsteking (veteranenziekte) door Legionella pneumophila serogroep 1
- Een aanwijzing dat een longontsteking door Legionella wordt veroorzaakt in plaats van door een andere bacterie
Positief
Een positieve uitslag betekent dat er legionella-antigeen in je urine is gevonden. De specificiteit van de test is bijna 100 procent, dus bij iemand met een longontsteking is een positieve uitslag een sterke aanwijzing voor legionellose. Klachten die daarbij passen zijn hoge koorts, hoesten, kortademigheid, spierpijn en soms verwardheid of diarree. Een positieve uitslag is volgens de meldingscriteria genoeg om de ziekte bij de GGD te melden, zodat bronopsporing kan starten.
Negatief
Een negatieve uitslag sluit legionellose niet uit. De gevoeligheid hangt af van hoe ernstig de ziekte is en loopt uiteen van 50 tot meer dan 90 procent; bij een ernstige longontsteking is de test meestal positief, bij een milder beloop vaker negatief. Ook vindt de test bijna alleen serogroep 1, dus een infectie door een andere legionellasoort of serogroep kan worden gemist. In de eerste twee dagen met klachten kan het antigeen nog niet in de urine zitten.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een positieve uitslag start de arts gerichte antibiotica en laat zo nodig een kweek doen op sputum of ander luchtwegmateriaal, wat nodig is om de bron op te sporen. Legionellose is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid: de arts of het laboratorium moet dit binnen één werkdag aan de GGD melden, die daarna onderzoek doet naar de mogelijke bron, bijvoorbeeld een waterinstallatie of koeltoren.
Betrouwbaarheid
De urinetest op legionella-antigeen is eenvoudig, snel en zeer specifiek: volgens de LCI-richtlijn Legionellose bijna 100 procent. De gevoeligheid loopt uiteen van 50 tot meer dan 90 procent, afhankelijk van de ernst van het ziektebeeld. De uitslag zegt vooral iets bij mensen met een longontsteking; bij iemand zonder luchtwegklachten is de kans op legionellose zo klein dat de test weinig toevoegt. Een kweek blijft belangrijk voor bronopsporing, omdat daarmee de patiënt en de bron met elkaar vergeleken kunnen worden.
Beperkingen
- De test is vooral gericht op Legionella pneumophila serogroep 1 en mist infecties door andere soorten of serogroepen.
- De gevoeligheid is lager bij een milder ziektebeeld; een negatieve uitslag sluit legionellose niet uit.
- Het antigeen is meestal pas vanaf ongeveer de derde dag met klachten aantoonbaar.
- Het antigeen kan na de infectie nog weken in de urine aanwezig blijven, zodat een positieve uitslag niet altijd bij de huidige klachten hoort.
Hoe vaak komt dit voor
In Nederland worden per jaar 450 tot 650 gevallen van legionellalongontsteking bij de GGD gemeld, ongeveer 2,6 tot 3,8 per 100.000 inwoners. Ongeveer een derde van die mensen was in de incubatietijd op reis en liep de infectie waarschijnlijk in het buitenland op. Geschat wordt dat 1 tot 7 op de 100 longontstekingen waarvoor iemand in het ziekenhuis wordt opgenomen door Legionella komt. De meeste meldingen zijn in de zomer.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij een longontsteking, zeker bij een ernstig beloop, bij mensen die kortgeleden in het buitenland zijn geweest, een whirlpool of bubbelbad hebben gebruikt, of bij een cluster van patiënten. Ook bij mensen met een hoger risico op een ernstig beloop, zoals rokers, ouderen en mensen met een longziekte, diabetes, nierziekte of verminderde afweer. Niet zinvol bij mensen zonder luchtwegklachten of als algemene controle: de test is gemaakt om een longontsteking te verklaren, niet om te screenen.
Nadelen en risico's
- Een negatieve uitslag kan onterecht geruststellen: bij een milder beloop of bij een andere legionellasoort mist de test de infectie.
- Omdat het antigeen weken kan aanhouden, kan een positieve uitslag bij nieuwe klachten ten onrechte aan Legionella worden toegeschreven.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen