Uitleg

Legionella pneumophila-antigeen in urine: wat wordt er gemeten?

Legionella is een bacterie die in water leeft en die mensen binnenkrijgen door het inademen van kleine waterdruppeltjes, bijvoorbeeld uit een douche, een whirlpool of een koeltoren. Bij een infectie komen stukjes van de bacterie, het antigeen, in de urine terecht. Deze test toont die stukjes aan. Anders dan een antistoftest meet hij dus niet de afweerreactie, maar de bacterie zelf, en dat kan al vanaf ongeveer de derde dag met klachten. De test is vooral gericht op Legionella pneumophila serogroep 1, de soort die de meeste infecties veroorzaakt.

Wat kan het signaleren?

Een actuele legionellalongontsteking (veteranenziekte) door Legionella pneumophila serogroep 1
Een aanwijzing dat een longontsteking door Legionella wordt veroorzaakt in plaats van door een andere bacterie

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er legionella-antigeen in je urine is gevonden. De specificiteit van de test is bijna 100 procent, dus bij iemand met een longontsteking is een positieve uitslag een sterke aanwijzing voor legionellose. Klachten die daarbij passen zijn hoge koorts, hoesten, kortademigheid, spierpijn en soms verwardheid of diarree. Een positieve uitslag is volgens de meldingscriteria genoeg om de ziekte bij de GGD te melden, zodat bronopsporing kan starten.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag sluit legionellose niet uit. De gevoeligheid hangt af van hoe ernstig de ziekte is en loopt uiteen van 50 tot meer dan 90 procent; bij een ernstige longontsteking is de test meestal positief, bij een milder beloop vaker negatief. Ook vindt de test bijna alleen serogroep 1, dus een infectie door een andere legionellasoort of serogroep kan worden gemist. In de eerste twee dagen met klachten kan het antigeen nog niet in de urine zitten.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag start de arts gerichte antibiotica en laat zo nodig een kweek doen op sputum of ander luchtwegmateriaal, wat nodig is om de bron op te sporen. Legionellose is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid: de arts of het laboratorium moet dit binnen één werkdag aan de GGD melden, die daarna onderzoek doet naar de mogelijke bron, bijvoorbeeld een waterinstallatie of koeltoren.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De urinetest op legionella-antigeen is eenvoudig, snel en zeer specifiek: volgens de LCI-richtlijn Legionellose bijna 100 procent. De gevoeligheid loopt uiteen van 50 tot meer dan 90 procent, afhankelijk van de ernst van het ziektebeeld. De uitslag zegt vooral iets bij mensen met een longontsteking; bij iemand zonder luchtwegklachten is de kans op legionellose zo klein dat de test weinig toevoegt. Een kweek blijft belangrijk voor bronopsporing, omdat daarmee de patiënt en de bron met elkaar vergeleken kunnen worden.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

De test is vooral gericht op Legionella pneumophila serogroep 1 en mist infecties door andere soorten of serogroepen.
De gevoeligheid is lager bij een milder ziektebeeld; een negatieve uitslag sluit legionellose niet uit.
Het antigeen is meestal pas vanaf ongeveer de derde dag met klachten aantoonbaar.
Het antigeen kan na de infectie nog weken in de urine aanwezig blijven, zodat een positieve uitslag niet altijd bij de huidige klachten hoort.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij een longontsteking, zeker bij een ernstig beloop, bij mensen die kortgeleden in het buitenland zijn geweest, een whirlpool of bubbelbad hebben gebruikt, of bij een cluster van patiënten. Ook bij mensen met een hoger risico op een ernstig beloop, zoals rokers, ouderen en mensen met een longziekte, diabetes, nierziekte of verminderde afweer. Niet zinvol bij mensen zonder luchtwegklachten of als algemene controle: de test is gemaakt om een longontsteking te verklaren, niet om te screenen.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland worden per jaar 450 tot 650 gevallen van legionellalongontsteking bij de GGD gemeld, ongeveer 2,6 tot 3,8 per 100.000 inwoners. Ongeveer een derde van die mensen was in de incubatietijd op reis en liep de infectie waarschijnlijk in het buitenland op. Geschat wordt dat 1 tot 7 op de 100 longontstekingen waarvoor iemand in het ziekenhuis wordt opgenomen door Legionella komt. De meeste meldingen zijn in de zomer.

RIVM/LCI-richtlijn Legionellose

Nadelen en risico's

Een negatieve uitslag kan onterecht geruststellen: bij een milder beloop of bij een andere legionellasoort mist de test de infectie.
Omdat het antigeen weken kan aanhouden, kan een positieve uitslag bij nieuwe klachten ten onrechte aan Legionella worden toegeschreven.

Laten testen

Legionella pneumophila-antigeen in urine laten testen

Legionella pneumophila-antigeen in urine zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Urine
Legionella
Legionella pneumophila‑antigeen in urine; snelle screening.
€ 51,00

Onderbouwing

Bronnen

Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.

Meer over risico's en uitslagen

Meer uitleg

Andere analyses: Infecties

Alle analyses