Ontsteking en afweer
Anti-CCP
Afweerstoffen die vrij specifiek zijn voor reumatoïde artritis; ondersteunen de diagnose bij ontstoken gewrichten.
Alles over deze analyseWat meet dit
Anti-CCP zijn autoantistoffen tegen eiwitten waaraan het lichaam de stof citrulline heeft gekoppeld (cyclisch gecitrullineerde peptiden). Deze antistoffen horen vooral bij reumatoïde artritis (RA), een chronische ontsteking van gewrichten door de eigen afweer. De test meet hoeveel van deze antistoffen in het bloed zitten; hoe hoger de waarde, hoe groter de kans op RA. De antistoffen kunnen al jaren voor de eerste klachten aanwezig zijn.
- Reumatoïde artritis (RA), ook in een vroeg stadium
- Een verhoogde kans op het ontstaan van gewrichtsontsteking bij iemand die al gewrichtsklachten heeft
Verhoogd
Een verhoogd anti-CCP past bij reumatoïde artritis als er ook gewrichtsontsteking is: pijnlijke, dikke of warme gewrichten, meestal aan beide kanten van het lichaam, met stijfheid die 's ochtends het ergst is. Hoe hoger de waarde, hoe groter de kans op RA. Zonder gewrichtsontsteking is een verhoogde waarde geen diagnose: tot 5 op de 100 gezonde mensen hebben reumafactor en/of anti-CCP zonder RA. Bij mensen die wel RA hebben, hangt een positieve anti-CCP samen met een minder gunstig beloop, zoals meer kans op gewrichtsschade.
Verlaagd
Een waarde onder de afkapgrens van het laboratorium is de normale uitslag. Een negatieve anti-CCP sluit reumatoïde artritis niet uit: bij ongeveer de helft van de mensen met beginnende RA is de test negatief. In dat geval kan de reumafactor wel positief zijn. Of er sprake is van RA beoordeelt een arts vooral aan de gewrichten zelf, samen met de klachten en ontstekingswaarden.
Bij een afwijkende uitslag
Bij ontstoken gewrichten verwijst de huisarts meestal snel naar een reumatoloog, ook als anti-CCP negatief is, omdat vroeg behandelen gewrichtsschade beperkt. De reumatoloog beoordeelt de uitslag samen met het lichamelijk onderzoek, de ontstekingswaarden en soms beeldvorming. Bij een verhoogde waarde zonder gewrichtsontsteking volgt geen behandeling.
Betrouwbaarheid
Anti-CCP is volgens de NVKC ongeveer even gevoelig als de reumafactor, maar veel specifieker voor reumatoïde artritis. De Nederlandse richtlijn Reumatoïde artritis adviseert bij een vermoeden van RA anti-CCP en reumafactor samen te bepalen, waarbij anti-CCP de diagnose beter voorspelt. De NVKC adviseert de test niet te doen bij een kleine kans op RA, zeker niet als er geen gewrichtsontsteking is: screening van mensen zonder gewrichtsklachten levert vooral fout-positieve uitslagen op. De test hoort niet gebruikt te worden om de ziekteactiviteit te volgen.
Beperkingen
- Tot 5 op de 100 gezonde mensen hebben reumafactor en/of anti-CCP zonder reumatoïde artritis.
- Ongeveer de helft van de mensen met beginnende RA heeft geen aantoonbaar anti-CCP.
- Testmethoden en afkapwaarden verschillen per laboratorium; waarden uit verschillende labs zijn niet zonder meer te vergelijken.
- De hoogte van de waarde zegt weinig over hoe actief de ziekte is tijdens behandeling.
Hoe vaak komt dit voor
Reumatoïde artritis komt voor bij ongeveer 0,5 tot 1 op de 100 mensen. Per jaar krijgen ongeveer 3 op de 10.000 mensen de diagnose. RA komt op alle leeftijden voor en vaker bij vrouwen dan bij mannen.
Voor wie is dit zinvol
Zinvol bij gewrichten die dik, warm of pijnlijk zijn en 's ochtends stijf, vooral in handen, polsen of voeten, als een arts daarbij aan reumatoïde artritis denkt. Volgens de NVKC heeft de test geen zin bij mensen zonder gewrichtsklachten: er is geen behandeling die RA voorkomt, en een positieve uitslag is dan meestal fout-positief. Ook bij gewrichtspijn zonder tekenen van ontsteking is de opbrengst klein.
Nadelen en risico's
- Een verhoogde anti-CCP zonder gewrichtsontsteking kan langdurig ongerustheid geven, terwijl er geen behandeling is die reumatoïde artritis voorkomt.
- Een negatieve uitslag kan ten onrechte geruststellen terwijl de gewrichten wel ontstoken zijn.
Bronnen
Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts. Bij een sterk afwijkende uitslag proberen wij je zo snel mogelijk te bereiken. Lees je uitslag ook zelf en neem bij twijfel contact op met je huisarts. Een test stelt geen diagnose. Lees meer over risico's en uitslagen