Bloedafname · 2 analyses
Protrombinetijd (PT/INR)
Meet de protrombinetijd en de INR, een stollingstijd via stollingsfactoren uit de lever. Bij een bloedingsneiging, leverziekte of vitamine K-tekort.
€ 17,00
Alle analyses
Overige analyses · Bloed
Protrombinetijd (PT)
Een stollingstijd die de stollingsfactoren uit de lever test; gebruikt bij een bloedingsneiging, leverziekte en vitamine K-tekort.
In het kort
- Gemeten in bloed
- In 1 onderzoek
- Geen speciale voorbereiding
Uitleg
Protrombinetijd (PT): wat wordt er gemeten?
De protrombinetijd (PT) meet hoe lang het duurt voordat bloedplasma in het laboratorium een stolsel vormt, nadat er weefselfactor (tromboplastine) aan is toegevoegd. De test is vooral gevoelig voor de stollingsfactoren II, V, VII en X en voor fibrinogeen. Die worden in de lever gemaakt, en voor de factoren II, VII en X is vitamine K nodig. Het laboratorium dat deze bepaling uitvoert, geeft de uitslag als Quick-waarde in procenten van normaal: hoe lager het percentage, hoe trager het bloed stolt. Wordt de protrombinetijd in seconden gegeven, dan is het andersom: een langere tijd betekent tragere stolling. De INR wordt uit dezelfde meting berekend.
Wat kan het signaleren?
- Een tekort aan stollingsfactoren uit de lever, bij een bloedingsneiging
- Een verminderde aanmaakfunctie van de lever bij een ernstige leverziekte
- Vitamine K-tekort, bijvoorbeeld door een slechte opname van vet uit de voeding of langdurig antibioticagebruik
- Het effect van cumarines (acenocoumarol, fenprocoumon) en, in wisselende mate, van sommige DOAC's
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Protrombinetijd (PT) te hoog
Een hoge Quick-waarde betekent dat het plasma in de buis snel stolt. Dat heeft vrijwel nooit betekenis: het is geen teken van een verhoogde kans op trombose en het geeft geen klachten. Op een licht verhoogde Quick-waarde volgt geen onderzoek. Als een laboratorium de protrombinetijd in seconden geeft, betekent een hoge waarde juist tragere stolling, zoals beschreven bij een lage Quick-waarde.
Protrombinetijd (PT) te laag
Een lage Quick-waarde, of een verlengde protrombinetijd in seconden, betekent dat het bloed trager stolt dan normaal. De meest voorkomende oorzaak is het gebruik van een cumarine (acenocoumarol of fenprocoumon); daarbij is een lage Quick-waarde juist de bedoeling. Ook rivaroxaban en edoxaban kunnen de waarde verlagen. Bij iemand zonder antistolling past een lage waarde volgens de NVKC bij een bloedingsneiging, een leverziekte waarbij de lever te weinig stollingsfactoren maakt, of een vitamine K-tekort; zeer zelden is er een aangeboren tekort aan een stollingsfactor. Klachten die erbij kunnen horen zijn snel blauwe plekken, bloedneuzen, lang nabloeden en bloed in urine of ontlasting.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een lage Quick-waarde zonder antistolling herhaalt de huisarts de bepaling, vaak samen met de aPTT en fibrinogeen, en kijkt naar de leverfunctie, de opname van vitamine K en medicijnen. Blijft de stolling vertraagd zonder duidelijke oorzaak, of zijn er bloedingsklachten, dan volgt verwijzing naar een internist voor bepaling van de afzonderlijke stollingsfactoren. Bij cumarinegebruik zijn de INR-metingen van de trombosedienst leidend.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
De protrombinetijd is een globale test: een afwijkende uitslag laat zien dat de stolling trager verloopt, maar niet waardoor. Volgens de NVKC wordt de test bij een bloedingsneiging samen met de aPTT beoordeeld. De uitslag in seconden of procenten hangt af van het reagens en verschilt per laboratorium; voor het volgen van cumarines wordt daarom de INR gebruikt, die uit dezelfde meting wordt berekend. Een normale protrombinetijd sluit een bloedingsstoornis niet uit: hemofilie en de ziekte van Von Willebrand geven een normale protrombinetijd.
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Stollingstesten zijn gevoelig voor de afname: een lang aangelegde stuwband, een moeizame prik of een buisje dat niet precies tot de streep is gevuld, kan de uitslag verstoren.
- Het plasma moet binnen enkele uren na de afname worden gescheiden en zo nodig ingevroren; bij een vertraagd transport is de uitslag minder betrouwbaar.
- Cumarines verlagen de Quick-waarde sterk, rivaroxaban en edoxaban in wisselende mate en apixaban nauwelijks; een normale uitslag zegt dus niet of een DOAC werkt.
- Bij cumarinegebruik veranderen antibiotica, ziekte met koorts of diarree, alcohol en wisselingen in vitamine K uit de voeding de uitslag binnen enkele dagen.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Zinvol bij een bloedingsneiging, zoals snel blauwe plekken, bloedneuzen of lang nabloeden, meestal samen met de aPTT, en bij een ernstige leverziekte of een vermoeden van vitamine K-tekort. Bij gezonde mensen zonder klachten zegt een losse waarde weinig. Wie een cumarine gebruikt, laat de INR prikken via de trombosedienst; deze test vervangt die controle niet, omdat de trombosedienst op basis van de eigen metingen de dosering bepaalt en de uitslag van deze test pas na enkele dagen bekend is.
Hoe vaak komt het voor?
Er zijn geen Nederlandse cijfers over hoe vaak een afwijkende protrombinetijd voorkomt bij mensen zonder antistolling. Meestal gaat het dan om een leverziekte of een vitamine K-tekort; een aangeboren tekort aan een van de gemeten stollingsfactoren is zeer zeldzaam. Veel vaker is een lage Quick-waarde het bedoelde effect van een cumarine.
NVKC, allesovertesten.nl; geen Nederlands registratiecijfer beschikbaar
Nadelen en risico's
- Wie een cumarine gebruikt en op deze uitslag zelf de dosis aanpast in plaats van via de trombosedienst, loopt kans op een bloeding of trombose.
- Een licht afwijkende waarde door de afname of het transport kan onnodig ongerust maken en tot herhaald onderzoek leiden.
Laten testen
Protrombinetijd (PT) laten testen
Protrombinetijd (PT) zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen