Bloedafname
D-dimeer
Meet D-dimeer, een afbraakproduct van bloedstolsels. Geen test bij acute klachten: bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.
€ 32,00
Alle analyses
Stolling · Bloed
D-dimeer
Een afbraakproduct van bloedstolsels; in de zorg vooral gebruikt om bij acute klachten trombose of longembolie uit te sluiten.
In het kort
- Gemeten in bloed
- In 1 onderzoek
- Geen speciale voorbereiding
Uitleg
D-dimeer: wat wordt er gemeten?
D-dimeer ontstaat als het lichaam een bloedstolsel afbreekt. Een stolsel bestaat uit een netwerk van fibrinedraden; bij het oplossen daarvan komen brokstukken vrij, waaronder D-dimeer. Normaal zit er heel weinig D-dimeer in het bloed. De waarde stijgt als er ergens in het lichaam een stolsel wordt gevormd en afgebroken, zoals bij een trombosebeen of longembolie, maar ook na een operatie of verwonding, bij een ontsteking en in de zwangerschap.
Wat kan het signaleren?
- Stolselvorming en afbraak in het lichaam, zoals bij een trombosebeen of longembolie; alleen te duiden samen met de klachten en de beoordeling van een arts
- Verhoogde stollingsactiviteit na een operatie of verwonding, bij een ontsteking of in de zwangerschap
- Diffuse intravasale stolling (DIS): een ontsporing van de stolling bij ernstig zieke mensen
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
D-dimeer te hoog
Een verhoogd D-dimeer betekent dat er in het lichaam meer stolsels worden gevormd en afgebroken dan normaal. Dat is niet specifiek: volgens de NVKC stijgt de waarde ook na een operatie of verwonding, bij een infectie, een lever- of nierziekte, in de zwangerschap en bij hart- en vaatziekten, en de waarde neemt toe met de leeftijd. Zelden: een kwaadaardige aandoening. Een verhoogde waarde kan passen bij een trombosebeen of longembolie, maar stelt die diagnose niet; daarvoor is een echo van het been of een CT-scan nodig. Bij mensen zonder klachten van trombose is een verhoogd D-dimeer meestal niet te duiden.
D-dimeer te laag
Een normaal of laag D-dimeer maakt een recent ontstaan bloedstolsel onwaarschijnlijk. In de zorg sluit de huisarts een trombosebeen of longembolie alleen uit met een laag D-dimeer samen met een beslisregel waarin de klachten en het lichamelijk onderzoek worden gewogen; de bepaling gebeurt dan op dezelfde dag. Een lage uitslag van een test die pas dagen na het ontstaan van klachten bekend is, sluit een trombose daarom niet uit. Bij gebruik van antistolling kan de waarde laag zijn terwijl er toch een stolsel is.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een verhoogd D-dimeer zonder klachten van trombose volgt meestal geen echo of scan; de huisarts zoekt naar een verklaring zoals een recente operatie, infectie of zwangerschap. Bij klachten die passen bij een trombosebeen of longembolie beoordeelt de huisarts met een beslisregel en een nieuwe D-dimeerbepaling op dezelfde dag of een echo van het been of een CT-scan in het ziekenhuis nodig is.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
D-dimeer is een uitsluittest: de test is zeer gevoelig, maar weinig specifiek. Een normale waarde maakt een trombose onwaarschijnlijk, een verhoogde waarde bewijst niets. Volgens de NHG-Standaard en de FMS-richtlijn Antitrombotisch beleid is de test alleen betrouwbaar in combinatie met een klinische beslisregel, bij klachten die kort bestaan en met een uitslag op dezelfde dag. D-dimeer stijgt met de leeftijd, waardoor de test bij ouderen vaker verhoogd is zonder dat er een trombose is; daarom gebruiken laboratoria vanaf 50 jaar vaak een leeftijdsafhankelijke grens.
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- De uitslag van deze test is pas na enkele dagen bekend; voor het uitsluiten van een trombose bij acute klachten is dat te laat.
- Na een operatie, verwonding of infectie, in de zwangerschap en op hogere leeftijd is D-dimeer vaak verhoogd zonder trombose.
- Antistollingsmiddelen kunnen de waarde verlagen, ook als er een stolsel is.
- D-dimeer is gevoelig voor de afname en het transport: het plasma moet binnen enkele uren worden gescheiden en zo nodig ingevroren.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Deze test is niet bedoeld om zelf een trombosebeen of longembolie uit te sluiten. Bij een dik, warm of pijnlijk been, plotselinge kortademigheid, pijn bij het ademen, pijn op de borst of bloed ophoesten moet je direct de huisarts of de huisartsenpost bellen; daar wordt D-dimeer zo nodig dezelfde dag bepaald, samen met een beoordeling van de klachten. Een uitslag die pas dagen later bekend is, is daarvoor te laat. Bij mensen zonder klachten zegt een D-dimeer weinig over de kans op trombose; de waarde heeft dan alleen betekenis als een behandelaar erom vraagt en de uitslag meeweegt.
Hoe vaak komt het voor?
Een trombosebeen of longembolie komt in Nederland naar schatting bij 1 tot 2 op de 1000 mensen per jaar voor; de kans neemt sterk toe met de leeftijd en is groter na een operatie, bij langdurig stilliggen, in de zwangerschap en bij gebruik van de pil. Een verhoogd D-dimeer komt veel vaker voor dan trombose, vooral bij ouderen.
Thuisarts.nl (risicofactoren); incidentie is een schatting, geen Nederlands registratiecijfer gecontroleerd
Nadelen en risico's
- Wie bij acute klachten deze test bestelt in plaats van direct de huisarts of huisartsenpost te bellen, verliest kostbare tijd; een longembolie kan levensbedreigend zijn.
- Een verhoogd D-dimeer zonder klachten komt vaak voor, zeker bij ouderen, en kan leiden tot onnodige ongerustheid en onnodige scans.
Laten testen
D-dimeer laten testen
D-dimeer zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagenMeer uitleg