Bloedafname
Amylase en lipase
Pancreasenzyme‑panel.
€ 32,00
Alle analyses
Lever en alvleesklier · Bloed
Amylase
Een verteringsenzym uit de alvleesklier en de speekselklieren; sterk verhoogd bij een acute alvleesklierontsteking.
In het kort
- Gemeten in bloed
- In 1 onderzoek
- Geen speciale voorbereiding
Uitleg
Amylase: wat wordt er gemeten?
Amylase is een enzym dat zetmeel en suikers uit het eten helpt verteren. Het wordt gemaakt door de alvleesklier (pancreas) en door de speekselklieren. Een klein deel komt in het bloed en wordt via de nieren met de urine uitgescheiden. Bij een ontsteking van de alvleesklier stijgt amylase in het bloed snel, volgens de NVKC binnen 12 uur, en na herstel daalt het binnen enkele dagen weer.
Wat kan het signaleren?
- Acute alvleesklierontsteking (acute pancreatitis), meestal door galstenen of alcohol
- Ontsteking van de speekselklieren, bijvoorbeeld bij de bof
- Verminderde nierfunctie
- Macro-amylasemie: een onschuldige afwijking waarbij amylase aan andere eiwitten vastzit en daardoor langer in het bloed blijft
Uitslag
Wat betekent de uitslag?
Amylase te hoog
Een licht verhoogd amylase komt voor bij veel aandoeningen in de bovenbuik, bij een ontsteking van de speekselklieren zoals de bof, en bij een verminderde nierfunctie. Ook macro-amylasemie geeft een verhoogde waarde: amylase zit dan vast aan andere eiwitten in het bloed en wordt slecht door de nieren uitgescheiden; dat geeft geen klachten en is onschuldig. Een sterk verhoogd amylase, meer dan drie keer de bovengrens, samen met plotselinge hevige pijn boven in de buik past bij een acute alvleesklierontsteking; daarbij horen ook misselijkheid, braken en koorts. Na herstel daalt de waarde binnen enkele dagen.
Amylase te laag
Een laag amylase heeft bij gezonde mensen meestal geen betekenis. Bij een langdurige (chronische) alvleesklierontsteking kan de waarde na verloop van tijd dalen, doordat de cellen die amylase maken beschadigd raken. Een lage waarde in het bloed is geen betrouwbare test voor de werking van de alvleesklier; daarvoor wordt elastase in de ontlasting gemeten.
Bij een afwijkende uitslag
Bij een sterk verhoogd amylase met hevige buikpijn is beoordeling dezelfde dag nodig. Bij een verhoogde waarde zonder klachten herhaalt de huisarts de meting samen met lipase en de nierfunctie; is lipase normaal, dan kan het laboratorium onderzoeken of het om macro-amylase of amylase uit de speekselklieren gaat.
Betrouwbaarheid
Hoe betrouwbaar is de test?
Amylase is minder specifiek dan lipase, omdat het ook uit de speekselklieren komt en bij veel andere aandoeningen stijgt, en het daalt sneller na een alvleesklierontsteking. Bij een vermoeden van een acute alvleesklierontsteking heeft lipase daarom de voorkeur. Volgens de internationale definitie telt de combinatie van buikpijn en een meer dan drie keer verhoogd amylase of lipase; een verhoogd amylase zonder klachten is geen alvleesklierontsteking. Volgens de NVKC wijst een verhoogd amylase dus niet altijd op een probleem met de alvleesklier.
Wat kan de uitslag beïnvloeden?
- Een verminderde nierfunctie en macro-amylasemie verhogen amylase zonder dat de alvleesklier ziek is.
- Een ontsteking van de speekselklieren, zoals de bof, verhoogt amylase.
- Sommige medicijnen kunnen amylase licht verhogen, onder andere middelen tegen diabetes en overgewicht zoals semaglutide en liraglutide.
- De uitslag hangt sterk af van de meetmethode; referentiewaarden verschillen per laboratorium.
Voor wie
Voor wie is de test zinvol?
Zinvol voor
Amylase wordt meestal samen met lipase bepaald. Zinvol om een eerder verhoogde waarde te volgen, na een doorgemaakte alvleesklierontsteking op advies van de behandelend arts, en als aanvulling op onderzoek door de huisarts bij klachten boven in de buik. Bij plotselinge hevige buikpijn is een test via de post niet geschikt, omdat dan direct beoordeling door een arts nodig is. Bij gezonde volwassenen zonder klachten voegt amylase weinig toe.
Hoe vaak komt het voor?
Acute alvleesklierontsteking kwam in 2005 in Nederland voor bij ongeveer 1 op de 6800 mensen, in ongeveer 60 van de 100 gevallen door galstenen en in 20 van de 100 door alcohol. Een licht verhoogd amylase zonder klachten komt vaker voor, onder andere door de nieren, de speekselklieren of macro-amylasemie; hoe vaak is niet goed bekend.
Pancreatitis Werkgroep Nederland; NVKC
Nadelen en risico's
- Een verhoogd amylase zonder klachten komt vaak door de nieren, de speekselklieren of macro-amylasemie, maar kan tot onnodige ongerustheid en onnodig onderzoek van de alvleesklier leiden.
- Een test via de post geeft pas na enkele dagen een uitslag; bij acute hevige buikpijn kan dat ten onrechte tot uitstel van zorg leiden.
Laten testen
Amylase laten testen
Amylase zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.
Onderbouwing
Bronnen
Deze uitleg is gebaseerd op Nederlandse richtlijnen en onafhankelijke informatie. Het is algemene informatie en geen diagnose. Bespreek een afwijkende uitslag met je huisarts.
Meer over risico's en uitslagen