Lever en alvleesklier · Bloed

ALAT

Een leverenzym dat in het bloed lekt als levercellen beschadigd raken; de eerste test bij een vermoeden van een leveraandoening.

In het kort

Gemeten in bloed
In 15 onderzoeken
Geen speciale voorbereiding

Uitleg

ALAT: wat wordt er gemeten?

ALAT (alanine-aminotransferase) is een enzym dat vooral in levercellen zit en daar helpt bij de stofwisseling van eiwitten. Normaal zit er weinig ALAT in het bloed. Raken levercellen beschadigd, bijvoorbeeld door vet, alcohol, een virus of medicijnen, dan lekt ALAT naar het bloed en stijgt de waarde. Dat gebeurt vaak al voordat er klachten zijn. Volgens de NHG-Standaard is ALAT de eerste en meest specifieke bloedtest voor schade aan levercellen.

Wat kan het signaleren?

Beschadiging van levercellen, ongeacht de oorzaak (leververvetting, alcohol, virushepatitis, medicijnen)
Chronische leverontsteking door hepatitis B of C, ook zonder klachten
Controle van de lever bij medicijnen of middelen die de lever kunnen belasten, zoals anabole steroïden

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

ALAT te hoog

Een licht verhoogd ALAT bij iemand zonder klachten komt vaak voor en is meestal geen ernstige leverziekte. De meest voorkomende oorzaak is leververvetting door overgewicht, diabetes of alcohol. Ook zware inspanning of krachttraining in de dagen voor de afname, medicijnen (onder andere paracetamol in hoge dosis, statines, antibiotica), anabole steroïden en kruidenpreparaten kunnen de waarde tijdelijk verhogen. Een sterk verhoogde waarde, meer dan tien keer de bovengrens, past bij een acute leverontsteking, meestal door een virus, en vraagt direct verder onderzoek. Klachten die bij leverschade kunnen horen: vermoeidheid, pijn rechts boven in de buik, donkere urine, gele huid of geel oogwit.

ALAT te laag

Een laag ALAT heeft geen betekenis; de waarde kan bij gezonde mensen heel laag zijn. Alleen bij ernstige ondervoeding of een tekort aan vitamine B6 is de waarde soms wat lager dan verwacht, maar daar wordt ALAT niet voor gebruikt.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een licht tot matig verhoogd ALAT zonder duidelijke oorzaak herhaalt de huisarts de bepaling na ongeveer 4 weken, meestal met het advies om in die periode geen alcohol te drinken en na het nalopen van medicijnen en supplementen. Blijft de waarde verhoogd, dan volgt onderzoek naar hepatitis B en C, ijzerstapeling en meestal een echo van de lever. Bij een waarde van meer dan tien keer de bovengrens of bij geelzucht volgt direct verder onderzoek of verwijzing naar de maag-darm-leverarts.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

ALAT is gevoelig voor schade aan levercellen maar zegt niets over de oorzaak; daarvoor is aanvullend onderzoek nodig. Een normaal ALAT sluit een leverziekte niet helemaal uit: bij levercirrose (littekenlever), een afgesloten galweg en bij sommige chronische infecties kan de waarde normaal zijn. De NHG-Standaard hecht pas betekenis aan een verhoging die bij herhaling aanwezig is; een enkele licht verhoogde waarde is vaak tijdelijk.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Zware inspanning of krachttraining in de 2 tot 3 dagen voor de afname kan ALAT verhogen, meestal samen met ASAT en creatinekinase.
Alcohol in de dagen voor de afname, medicijnen (onder andere paracetamol, statines, anti-epileptica, antibiotica), anabole steroïden en supplementen kunnen de waarde verhogen.
Referentiewaarden verschillen per laboratorium en zijn voor mannen hoger dan voor vrouwen; een hoger lichaamsgewicht geeft gemiddeld een hoger ALAT.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij klachten die bij een leveraandoening passen (vermoeidheid met pijn rechts boven in de buik, geelzucht, donkere urine), bij overgewicht of diabetes met een vermoeden van leververvetting, bij langdurig veel alcohol, bij gebruik van medicijnen of anabole steroïden die de lever belasten, en bij een verhoogd risico op hepatitis B of C. Ook geschikt om een eerder afwijkende waarde te volgen. Bij gezonde volwassenen zonder risicofactoren is een toevallig licht verhoogde waarde vaak tijdelijk of onschuldig en leidt die vooral tot extra onderzoek.

Hoe vaak komt het voor?

Een licht verhoogd ALAT wordt regelmatig gevonden bij volwassenen die zonder klachten bloed laten prikken. Leververvetting is verreweg de meest voorkomende oorzaak en komt volgens de NHG-Standaard bij ongeveer 1 op de 4 volwassenen voor, bij mensen met overgewicht of diabetes veel vaker. Chronische hepatitis B komt in Nederland bij ongeveer 40.000 mensen voor en chronische hepatitis C bij ongeveer 25.000, vaak zonder dat zij het weten.

NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen; RIVM

Nadelen en risico's

Een licht verhoogd ALAT is vaak tijdelijk (sport, alcohol, medicijnen); zonder herhaalmeting kan dat onnodige ongerustheid en onnodig vervolgonderzoek geven.
Een normale waarde kan ten onrechte geruststellen bij gevorderde leverschade, waarbij ALAT weer kan dalen.

Laten testen

ALAT laten testen

ALAT zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
ALAT (alanine‑aminotransferase)
ALAT; leverspecifiek enzym.
€ 8,00
Bloedafname
Bodybuilder test
Panel voor kracht en spieropbouw; hormonen, lever en spieren.
€ 134,00
Bloedafname
Algemene Gezondheid Checkup
Met deze Gezondheidscheck-up krijgt u een gedetailleerd inzicht in uw algehele gezondheid en welzijn.
€ 125,00
Vingerprik
ALAT (alanine‑aminotransferase)
ALAT; leverspecifiek enzym.
€ 8,00
Bloedafname
InsideTracker
InsideTracker Bloedanalyse: analyseer 48 biomarkers voor complete gezondheidsoptimalisatie en gepersonaliseerde aanbevelingen.
€ 335,00
Bloedafname
Testosteron Replacement Therapie (TRT)
Testosteron, LH, FSH, Oestradiol, Prolactine, leverfunctie en bloedwaarden. Voor mannen met laag testosteron of TRT-monitoring.
€ 175,00
Bloedafname
Hormoon Herstel (Na Steroïden)
Testosteron, vrij testosteron, SHBG, LH, FSH, oestradiol, TSH, leverfunctie en lipidenprofiel. Voor herstel na anabole steroïden gebruik.
€ 325,00
Bloedafname
Duursport
Volledig bloedbeeld, ijzerstatus (ferritine, transferrine), nierfunctie, leverfunctie, testosteron en hs-CRP. Voor atleten en duursporters.
€ 203,00
Bloedafname
Algemeen Bloedonderzoek (Basis)
Hemoglobine, MCV, TSH, fT4, eGFR, kreatinine, ALAT, ASAT, natrium en kalium. Algemene gezondheidscheck van nier, lever en schildklier.
€ 125,00

Hoe betrouwbaar is de test?

ALAT