Uitleg

Syfilis cardiolipinetest (VDRL/RPR): wat wordt er gemeten?

Syfilis is een soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Deze test zoekt antistoffen tegen vetachtige stoffen (cardiolipine) die vrijkomen als de bacterie weefsel beschadigt, en tegen vetten uit de bacteriewand. Het is een zogenoemde non-treponemale test: de antistoffen zijn niet specifiek voor de syfilisbacterie, maar zeggen wel iets over hoe actief de infectie is. Het laboratorium voert de test uit als cardiolipine-microflocculatietest (CMT), een vorm van de VDRL, en geeft bij een positieve uitslag een titer (bijvoorbeeld 1:16): hoe hoger de titer, hoe actiever de infectie meestal is.

Wat kan het signaleren?

Een actieve of kort geleden behandelde syfilis, samen met een specifieke syfilistest zoals de TPHA
Het effect van een behandeling tegen syfilis, door de titer in de loop van de tijd te vergelijken
Een nieuwe infectie of falende behandeling bij iemand die eerder syfilis had

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er antistoffen zijn gevonden die bij deze test reageren. Samen met een positieve specifieke syfilistest, zoals de TPHA, past dat volgens de LCI-richtlijn meestal bij een actieve of recent behandelde syfilis; hoe hoger de titer, hoe actiever de infectie meestal is. Is de specifieke syfilistest negatief, dan is de uitslag waarschijnlijk fout-positief, wat onder meer voorkomt bij zwangerschap, auto-immuunziekten zoals lupus (SLE), andere infecties en op hogere leeftijd. Na een geslaagde behandeling daalt de titer meestal langzaam, maar bij sommige mensen blijft een lage titer lang of levenslang aantoonbaar.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen antistoffen zijn gevonden die bij deze test reageren. In de eerste weken na besmetting is deze test, net als de andere syfilistests, vaak nog negatief; bij een vermoeden van beginnende syfilis adviseert de LCI-richtlijn het bloedonderzoek na 3, 6 en 12 weken te herhalen. Ook bij een syfilis die al jaren bestaat, kan deze test negatief zijn terwijl een specifieke syfilistest positief is. Na een behandelde syfilis past een negatieve uitslag bij een geslaagde behandeling.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag volgen een specifieke syfilistest en zo nodig een bevestigingstest, en test de arts ook op hiv en andere soa's. Bij een actieve syfilis volgt behandeling met antibiotica en worden sekspartners gewaarschuwd, getest en zo nodig behandeld; de titer van vóór de behandeling dient als vertrekpunt om het effect te volgen. Syfilis is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn is de non-treponemale test een maat voor de activiteit van de infectie en wordt hij gebruikt om het effect van de behandeling te volgen; voor het opsporen van syfilis is een specifieke (treponemale) test zoals de TPHA de eerste stap, gevolgd door een bevestigingstest en de non-treponemale test. Na behandeling geldt een daling van de titer met een factor vier als teken dat de behandeling werkt, en een stijging met een factor vier als mogelijk teken van een nieuwe infectie of falende behandeling. Omdat de antistoffen niet specifiek zijn voor de syfilisbacterie, komen fout-positieve uitslagen voor en is de uitslag alleen te duiden naast een specifieke syfilistest.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Fout-positieve uitslagen komen voor bij onder meer zwangerschap, auto-immuunziekten, andere infecties, drugsgebruik via injecties en op hogere leeftijd.
Kort na besmetting is de test vaak nog negatief, en bij een syfilis die al lang bestaat kan hij negatief zijn.
Titers van de VDRL en de RPR zijn volgens de LCI-richtlijn niet met elkaar te vergelijken; de meeste Nederlandse laboratoria gebruiken de RPR. Een titer is het best te vergelijken met een eerdere uitslag uit hetzelfde laboratorium met dezelfde test.
Bij sommige mensen blijft na een geslaagde behandeling lang of levenslang een lage titer aantoonbaar.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

De test is vooral zinvol voor wie syfilis heeft of had en behandeld is, om aan de titer te zien of de behandeling werkt of of er een nieuwe infectie is. Bij een vermoeden van syfilis, zoals een pijnloze zweer of een niet-jeukende huiduitslag na seks, zegt hij iets over de activiteit, maar alleen naast een specifieke syfilistest zoals de TPHA. Als enige test om te weten of je syfilis hebt, is deze test niet geschikt; daarvoor is de test op syfilis-antistoffen (TPHA) de eerste keus. Zwangeren worden al standaard getest in het eerste trimester.

Hoe vaak komt het voor?

Syfilis komt in Nederland vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen. In 2025 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid bij 1.927 mensen syfilis vastgesteld; 91 procent van hen was een man die seks had met mannen. Syfilis komt ook vaker voor bij mensen met hiv.

RIVM (Centra Seksuele Gezondheid, 2025)

Nadelen en risico's

Een fout-positieve uitslag kan, zonder specifieke syfilistest, onnodige ongerustheid en vervolgonderzoek geven, bijvoorbeeld bij zwangeren of mensen met een auto-immuunziekte.
Een negatieve uitslag kan ten onrechte geruststellen kort na een risicocontact of bij een syfilis die al lang bestaat.

Laten testen