Uitleg

Aspergillus-antigeen (galactomannan): wat wordt er gemeten?

Galactomannan is een suikerachtige stof uit de celwand van de schimmel Aspergillus. Als de schimmel in het lichaam groeit, komt die stof in het bloed terecht. Anders dan een antistoftest meet deze test dus niet de afweerreactie, maar een stukje van de schimmel zelf. Het laboratorium geeft de uitslag als een index; een index vanaf 0,5 geldt in de richtlijnen als positief. De test is ontwikkeld om een invasieve aspergillose vroeg op te sporen bij mensen met een sterk verminderde afweer.

Wat kan het signaleren?

Een invasieve aspergillose: een schimmelinfectie die vanuit de longen het lichaam binnendringt bij mensen met een sterk verminderde afweer
Een aanleiding om aanvullend onderzoek te doen, zoals een CT-scan van de longen, bij aanhoudende koorts zonder verklaring tijdens een periode met weinig witte bloedcellen

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er galactomannan in je bloed is gevonden. Bij iemand met een sterk verminderde afweer en aanhoudende koorts is dat volgens de SWAB-richtlijn reden voor aanvullend onderzoek, meestal een CT-scan van de longen. Bij mensen met een normale afweer is een invasieve aspergillose zo zeldzaam dat een positieve uitslag vrijwel altijd fout-positief is. Fout-positieve uitslagen zijn bekend, onder andere door bepaalde antibiotica, door andere schimmels en door voeding.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag maakt een invasieve aspergillose minder waarschijnlijk, maar sluit die niet uit, zeker niet bij mensen die al antischimmelmiddelen gebruiken: die verlagen de uitslag. Eén negatieve meting is daarom meestal niet genoeg; bij een blijvend risico zegt een herhaalde meting meer, en bij een blijvend vermoeden kan materiaal uit de longen worden onderzocht. Bij mensen met een normale afweer voegt een negatieve uitslag niets toe, omdat de kans op deze infectie toch al vrijwel nul is.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag bij iemand met een verminderde afweer volgt volgens de SWAB-richtlijn aanvullend onderzoek, meestal een CT-scan van de longen en vaak onderzoek van materiaal uit de longen, en wordt behandeling met antischimmelmiddelen overwogen. Bij iemand met een normale afweer wordt een afwijkende uitslag eerst nagekeken voordat er iets mee gedaan wordt. Aspergillose is in Nederland niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De test is ontwikkeld en onderzocht bij mensen met een sterk verminderde afweer, bijvoorbeeld na een stamceltransplantatie of tijdens chemotherapie met weinig witte bloedcellen, en zegt bij hen het meest. Bij mensen zonder klachten of met een normale afweer is de betekenis van een positieve uitslag nauwelijks onderzocht. Hoe bruikbaar een uitslag is, hangt sterk af van hoe groot de kans op de infectie vooraf al was: bij een gezonde volwassene is die kans vrijwel nul, zodat een positieve uitslag dan vrijwel altijd onterecht is.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Fout-positieve uitslagen komen voor, onder andere door bepaalde antibiotica, door andere schimmels en door voedingsproducten.
Antischimmelmiddelen verlagen de uitslag, waardoor een infectie gemist kan worden.
De test is gemaakt voor mensen met een sterk verminderde afweer; bij een normale afweer is de voorspellende waarde zeer laag.
Eén meting zegt weinig; een herhaalde meting, beoordeeld samen met een CT-scan, zegt meer.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zegt het meest bij mensen met een sterk verminderde afweer, bijvoorbeeld tijdens chemotherapie met weinig witte bloedcellen of na een transplantatie, meestal bij aanhoudende koorts zonder verklaring. Niet zinvol bij mensen met een normale afweer, ook niet bij luchtwegklachten of bij het vermoeden van een schimmel in huis: de infectie komt dan vrijwel niet voor en een afwijkende uitslag is vrijwel altijd fout-positief.

Hoe vaak komt het voor?

Invasieve aspergillose komt vrijwel alleen voor bij mensen met een sterk verminderde afweer, zoals na een stamceltransplantatie, bij chemotherapie met weinig witte bloedcellen, na een orgaantransplantatie of bij ernstig zieke patiënten op de intensive care. Bij mensen met een normale afweer is de infectie uitzonderlijk zeldzaam, terwijl vrijwel iedereen dagelijks sporen van de schimmel inademt. Het RIVM volgt deze schimmel vooral vanwege de toename van resistentie tegen antischimmelmiddelen.

SWAB-richtlijn Invasieve schimmelinfecties en RIVM

Nadelen en risico's

Bij mensen met een normale afweer is een positieve uitslag vrijwel altijd fout-positief en kan die leiden tot onnodig ziekenhuisonderzoek, waaronder een CT-scan met stralingsbelasting.
Behandeling met antischimmelmiddelen heeft veel bijwerkingen en wisselwerking met andere medicijnen; die starten op een uitslag zonder klachten is ongewenst.

Laten testen