Uitleg

Borrelia IgG-antistoffen (lymeziekte): wat wordt er gemeten?

De ziekte van Lyme komt door de Borrelia-bacterie, die via een tekenbeet wordt overgebracht. Deze test meet of je bloed IgG-antistoffen tegen die bacterie bevat. IgG is de antistof die het afweersysteem later maakt, meestal enkele weken tot maanden na de besmetting, en die daarna vaak jarenlang aantoonbaar blijft. Volgens de CBO-richtlijn Lymeziekte gebeurt de diagnostiek in twee stappen: eerst deze screeningstest (een EIA), en bij een positieve of twijfelachtige uitslag een immunoblot op hetzelfde bloedmonster als bevestiging.

Wat kan het signaleren?

Antistoffen die passen bij lymeziekte die al langer klachten geeft, zoals lyme-artritis (dikke knie), zenuwklachten of de huidafwijking acrodermatitis
Een eerder doorgemaakte Borrelia-infectie, ook als die geen klachten heeft gegeven

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve screeningstest betekent dat er IgG-antistoffen zijn gevonden, dus dat je afweersysteem ooit contact heeft gehad met de Borrelia-bacterie. Het is op zichzelf geen bewijs van lymeziekte: de uitslag moet volgens de richtlijn met een immunoblot worden bevestigd, en pas daarna wordt hij samen met de klachten beoordeeld. Ongeveer 5 tot 10 op de 100 gezonde Nederlanders heeft deze antistoffen zonder ziek te zijn, en bij mensen die veel buiten werken is dat vaker. Bij langdurige vage klachten zonder verschijnselen die duidelijk bij lymeziekte passen is de kans op een fout-positieve uitslag volgens de LCI-richtlijn erg groot.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen IgG-antistoffen zijn gevonden. Bij klachten die al langer dan 8 weken bestaan maakt dat lymeziekte zeer onwaarschijnlijk, want in dat stadium heeft bijna iedereen met lymeziekte IgG-antistoffen. In de eerste weken na een besmetting is IgG vaak nog niet aantoonbaar; de test kan dan na 4 tot 8 weken worden herhaald. Bij een typische rode ring of vlek na een tekenbeet zegt een negatieve uitslag weinig: in dat vroege stadium vindt de test ongeveer de helft van de infecties.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve of twijfelachtige uitslag laat de huisarts een immunoblot doen op hetzelfde bloedmonster en beoordeelt hij de uitslag samen met de klachten; bij klachten van zenuwen, gewrichten of hart volgt meestal verwijzing naar het ziekenhuis. Bij kort bestaande klachten en een negatieve uitslag kan het onderzoek na 4 tot 8 weken worden herhaald. Lymeziekte is in Nederland niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de CBO-richtlijn Lymeziekte is dit de eerste stap van een tweetraps-diagnostiek: een positieve of twijfelachtige screeningstest wordt bevestigd met een immunoblot op hetzelfde monster. Bij lymeziekte die langer dan 8 weken klachten geeft ligt de gevoeligheid van serologie dicht bij 100 procent, zodat vooral een negatieve uitslag betekenis heeft. Bij een beginnende infectie met een rode ring of vlek is de gevoeligheid ongeveer 50 procent, zodat de test dan de helft van de infecties mist. Hoeveel een positieve uitslag zegt, hangt sterk af van hoe waarschijnlijk lymeziekte vooraf al was; bij mensen zonder passende verschijnselen zegt hij weinig.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

IgG-antistoffen blijven na een doorgemaakte of behandelde infectie vaak jaren tot levenslang aantoonbaar en zeggen dan niets over een actieve infectie.
In de eerste weken na de besmetting kan de test negatief zijn terwijl er toch een infectie is (vensterperiode).
Kruisreacties komen voor, onder andere bij andere infecties en bij auto-immuunziekten; daarom is de immunoblot als bevestiging nodig.
Antistoffen zijn niet geschikt om het effect van een antibioticakuur te controleren: ze dalen bij mensen met en zonder blijvende klachten even sterk.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij klachten die bij lymeziekte passen en die al enkele weken bestaan, zoals een dikke knie zonder duidelijke oorzaak, uitstralende zenuwpijn, een verlamming van één helft van het gezicht of een blauwrode, dunne huidafwijking aan een arm of been. Niet zinvol bij een typische rode ring of vlek na een tekenbeet: dat is een klinische diagnose en de test is daar te ongevoelig voor. Ook niet zinvol na een tekenbeet zonder klachten, als controle na een behandeling, of als algemene controle bij mensen zonder klachten, omdat antistoffen dan vaak zonder ziekte voorkomen.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland lopen mensen samen ongeveer 1,5 miljoen tekenbeten per jaar op en krijgen ongeveer 27.000 mensen per jaar de ziekte van Lyme. Verreweg de meesten hebben alleen een rode ring of vlek; ongeveer 1.500 mensen per jaar krijgen klachten van gewrichten, huid, zenuwen of, heel soms, het hart. Ongeveer 5 tot 10 op de 100 gezonde Nederlanders heeft antistoffen tegen Borrelia zonder actieve ziekte.

RIVM en RIVM/LCI-richtlijn Lymeziekte

Nadelen en risico's

Antistoffen komen ook voor bij gezonde mensen; zonder passende klachten kan een positieve uitslag leiden tot een onterechte diagnose lymeziekte en onnodig antibioticagebruik.
Een positieve screeningstest zonder bevestigende immunoblot kan onnodige ongerustheid geven, terwijl de uitslag nog niets zegt.

Laten testen