Uitleg

Borrelia IgM-antistoffen (lymeziekte): wat wordt er gemeten?

De ziekte van Lyme komt door de Borrelia-bacterie, die via een tekenbeet wordt overgebracht. Deze test meet IgM-antistoffen: dat is het type antistof dat het afweersysteem als eerste maakt, meestal pas drie tot zes weken na de beet, en dat daarna weer afneemt. IgG komt later en blijft langer. Volgens de CBO-richtlijn Lymeziekte gebeurt de diagnostiek in twee stappen: een positieve of twijfelachtige screeningstest wordt bevestigd met een immunoblot op hetzelfde bloedmonster.

Wat kan het signaleren?

Antistoffen die kunnen passen bij een recente Borrelia-infectie, bijvoorbeeld bij vroege zenuwklachten of meerdere rode vlekken tegelijk
Een afweerreactie op een tekenbeet die enkele weken geleden is gebeurd

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve IgM-uitslag kan passen bij een infectie van enkele weken oud, maar zegt op zichzelf weinig. Volgens de LCI-richtlijn is een losse positieve IgM-uitslag bij klachten die al langer dan enkele maanden bestaan vaak fout-positief. De uitslag moet met een immunoblot worden bevestigd en samen met de klachten worden beoordeeld. IgM kan ook opkomen bij andere infecties, zoals het pfeiffervirus, en bij auto-immuunziekten, zonder dat er lymeziekte is.

Negatieve uitslag

Een negatieve IgM-uitslag betekent dat er geen IgM-antistoffen zijn gevonden. Vlak na een tekenbeet zegt dat weinig: de antistoffen zijn pas drie tot zes weken na de beet aantoonbaar. Bij klachten die nog kort bestaan kan de test daarom na 4 tot 8 weken worden herhaald. Bij klachten die al langer dan 8 weken bestaan is IgG de test die telt; IgM is dan vaak al verdwenen en een negatieve IgM-uitslag sluit lymeziekte niet uit.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve of twijfelachtige uitslag laat de huisarts een immunoblot doen op hetzelfde monster en wordt de uitslag samen met de klachten en met de IgG-uitslag beoordeeld; bij klachten van zenuwen, gewrichten of hart volgt meestal verwijzing naar het ziekenhuis. Bij kort bestaande klachten en een negatieve uitslag kan het onderzoek na 4 tot 8 weken worden herhaald. Lymeziekte is in Nederland niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

IgM is de minst betrouwbare van de twee Borrelia-antistoffen. De CBO-richtlijn Lymeziekte schrijft een tweetraps-diagnostiek voor: eerst een screeningstest, daarna een immunoblot ter bevestiging. Bij een langere ziekteduur is een losse positieve IgM volgens de LCI-richtlijn vaak een fout-positieve uitslag, terwijl bij een beginnende infectie met een rode ring of vlek de gevoeligheid van serologie maar ongeveer 50 procent is. Een positieve uitslag heeft alleen betekenis als er klachten zijn die bij een recente lymeziekte passen.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

In de eerste drie tot zes weken na de tekenbeet zijn er vaak nog geen antistoffen (vensterperiode).
IgM kan ook stijgen bij andere infecties (bijvoorbeeld het pfeiffervirus of cytomegalovirus) en bij auto-immuunziekten; kruisreacties zijn een bekend probleem.
IgM kan na een doorgemaakte infectie nog lang aantoonbaar blijven en dan ten onrechte op iets recents lijken.
Nederlandse laboratoria gebruiken verschillende testen; bij kort bestaande klachten komen de uitslagen niet altijd overeen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij een vermoeden van een recente lymeziekte die zich buiten de huid heeft verspreid, bijvoorbeeld bij meerdere rode vlekken tegelijk, uitstralende zenuwpijn of een verlamming van één helft van het gezicht, en dan altijd samen met IgG. Niet zinvol bij een typische rode ring of vlek na een tekenbeet, bij een tekenbeet zonder klachten, of bij langdurige vage klachten: een positieve IgM is dan meestal fout-positief. Als controle na een behandeling zegt de uitslag weinig, omdat antistoffen na een behandeling nog lang aantoonbaar kunnen blijven.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland lopen mensen samen ongeveer 1,5 miljoen tekenbeten per jaar op en krijgen ongeveer 27.000 mensen per jaar de ziekte van Lyme, meestal alleen met een rode ring of vlek. Ongeveer 1.500 mensen per jaar krijgen klachten van gewrichten, huid, zenuwen of, heel soms, het hart. Ongeveer 5 tot 10 op de 100 gezonde Nederlanders heeft antistoffen tegen Borrelia zonder actieve ziekte.

RIVM en RIVM/LCI-richtlijn Lymeziekte

Nadelen en risico's

Een losse positieve IgM-uitslag is bij langer bestaande klachten vaak fout-positief en kan leiden tot een onterechte diagnose lymeziekte en onnodig antibioticagebruik.
Omdat veel mensen een tekenbeet hebben gehad, voelt een positieve uitslag snel als een verklaring voor klachten die in werkelijkheid een andere oorzaak hebben.

Laten testen