Uitleg

Candida-antigeen: wat wordt er gemeten?

Een antigeen is een deeltje van een ziekteverwekker, hier van de gist Candida. Bij een invasieve candida-infectie (systemische candidiasis), waarbij de gist in het bloed of in organen zit, kunnen zulke deeltjes in het bloed komen. De test is een agglutinatietest: deeltjes met antistoffen erop klonteren samen als er candida-antigeen in het bloed zit. De uitslag wordt gegeven als titer, dat is hoe ver het bloed verdund kan worden en toch nog een reactie geeft. Anders dan een antistoftest zoekt deze test dus niet naar de reactie van je afweer, maar naar de gist zelf. Het laboratorium stuurt het bloed voor deze bepaling door naar een extern laboratorium.

Wat kan het signaleren?

Een mogelijke invasieve candida-infectie (gist in bloed of organen) bij ernstig zieke patiënten of mensen met een verzwakte afweer, samen met bloedkweken en andere tests
Een mogelijke oorzaak van onverklaarde koorts bij patiënten op de intensive care of met een verzwakte afweer

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag kan passen bij een invasieve candida-infectie, maar alleen als de situatie daarbij past: iemand die ernstig ziek is, bijvoorbeeld op de intensive care, na een grote buikoperatie of met een sterk verminderde afweer. Bij iemand die zich gezond voelt is de kans op zo'n infectie zeer klein, en is een positieve uitslag eerder fout-positief dan een teken van ziekte. Een oppervlakkige infectie zoals spruw of een vaginale schimmelinfectie is er niet mee aan te tonen, en een 'candida-overgroei' in de darm evenmin. De uitslag wordt altijd samen met kweken en het ziektebeeld beoordeeld.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen candida-antigeen is gevonden; bij mensen zonder ernstige ziekte is dat de verwachte uitslag. Bij ziekenhuispatiënten sluit een negatieve uitslag een invasieve infectie niet uit, omdat het antigeen maar kort of in lage hoeveelheden in het bloed kan zitten. Daarom blijven bloedkweken de basis van de diagnose.

Bij een afwijkende uitslag

Een positieve uitslag bij iemand die niet ernstig ziek is, leidt meestal niet tot behandeling; de huisarts beoordeelt of er klachten zijn die op een infectie wijzen en herhaalt de test meestal niet. Bij een echt vermoeden van een invasieve infectie is beoordeling in het ziekenhuis nodig, met bloedkweken en zo nodig beeldvorming.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De test is bedoeld als aanvulling bij ernstig zieke patiënten; ook dan rust de diagnose volgens de SWAB-richtlijn over invasieve schimmelinfecties op kweken. Volgens het laboratorium is de test bedoeld bij een vermoeden van systemische candidiasis en bij onverklaarde koorts bij intensive-carepatiënten en mensen met een verzwakte afweer. Er zijn geen Nederlandse gegevens over hoe goed deze agglutinatietest een infectie vindt of uitsluit. Bij mensen zonder klachten is de kans op een invasieve infectie zo klein dat een positieve uitslag vrijwel altijd fout-positief zal zijn.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Voor mensen zonder klachten zijn geen gegevens over de betrouwbaarheid van deze test.
Een enkele meting kan een infectie missen; in het ziekenhuis wordt daarom vaker gemeten en gecombineerd met kweken.
Methoden en afkapwaarden voor de titer verschillen per laboratorium; uitslagen van verschillende laboratoria zijn niet zonder meer te vergelijken.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

De uitslag zegt het meest bij ernstig zieke mensen: het laboratorium noemt als indicatie een vermoeden van systemische candidiasis en onverklaarde koorts bij intensive-carepatiënten en mensen met een verzwakte afweer, en dan als aanvulling op kweken in het ziekenhuis. Bij mensen zonder klachten, en bij klachten als vermoeidheid, een opgeblazen gevoel of darmklachten, zegt de uitslag weinig, omdat een invasieve candida-infectie buiten het ziekenhuis vrijwel niet voorkomt. Een schimmelinfectie van mond, huid of vagina is te herkennen aan de plek zelf en zo nodig met een kweek aan te tonen.

Hoe vaak komt het voor?

Candida leeft bij veel mensen zonder klachten op de huid en de slijmvliezen, bijvoorbeeld in de mond, darmen en vagina. Oppervlakkige infecties zoals spruw bij baby's en een schimmelinfectie van de vagina komen vaak voor en zijn zonder bloedonderzoek te herkennen. Een invasieve candida-infectie, waarbij de gist in het bloed of in organen zit, komt vrijwel alleen voor bij ernstig zieke patiënten in het ziekenhuis.

Thuisarts.nl en SWAB-richtlijn Invasieve schimmelinfecties

Nadelen en risico's

Bij mensen zonder klachten is een positieve uitslag vrijwel altijd fout-positief en kan die veel ongerustheid en onnodig onderzoek geven.
Een negatieve uitslag zegt niets over oppervlakkige schimmelinfecties van mond, huid of vagina.

Laten testen