Uitleg

Coxiella burnetii fase 1 IgG (Q-koorts): wat wordt er gemeten?

Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii, die vooral van geiten en schapen komt en via de lucht wordt ingeademd. De bacterie heeft twee vormen van zijn buitenlaag: fase 1 en fase 2. Het afweersysteem maakt tegen beide vormen antistoffen, maar in een vaste volgorde: eerst tegen fase 2, later tegen fase 1. Deze test meet IgG-antistoffen tegen fase 1. Die komen het laatst op gang en zijn de belangrijkste aanwijzing voor chronische Q-koorts, waarbij de bacterie zich bijvoorbeeld in een hartklep of een vaatwand nestelt.

Wat kan het signaleren?

Aanwijzing voor chronische Q-koorts, bijvoorbeeld een ontsteking van een hartklep of van een vaatwand na een doorgemaakte infectie
Een doorgemaakte infectie met Coxiella burnetii die al langer geleden is

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve fase 1-IgG betekent dat er antistoffen tegen deze vorm van de bacterie zijn. Een lage titer past meestal bij een infectie die je in het verleden hebt doorgemaakt en die vanzelf over is gegaan. Pas een sterk verhoogde en blijvend hoge titer is verdacht voor chronische Q-koorts: de LCI-richtlijn hanteert daarvoor een titer van 1:1.024 of hoger in de immunofluorescentietest, en dan is altijd aanvullend onderzoek nodig voordat er iets wordt geconcludeerd. Chronische Q-koorts komt vooral voor bij mensen met een aandoening van een hartklep of een bloedvat, of met een verminderde afweer.

Negatieve uitslag

Een negatieve fase 1-IgG maakt chronische Q-koorts onwaarschijnlijk. Het sluit niet uit dat je ooit Q-koorts hebt doorgemaakt: bij een acute infectie komen eerst de antistoffen tegen fase 2 op, en fase 1-IgG blijft dan soms laag of afwezig. Vlak na een besmetting is deze test vrijwel altijd negatief, want de antistoffen ontstaan pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag en fase 1-IgG komt daarvan als laatste.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een sterk verhoogde titer volgt volgens de richtlijn verwijzing naar een ziekenhuis of referentiecentrum voor verder onderzoek, bijvoorbeeld een hartecho, een PET-CT en een PCR op bloed, voordat over behandeling wordt besloten. Acute Q-koorts is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid; chronische Q-koorts is dat niet.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn Q-koorts is de immunofluorescentietest de referentiemethode; de gevoeligheid en specificiteit voor IgG liggen daarbij dicht bij 100 procent. De uitslag zegt het meest bij mensen die een acute Q-koorts hebben doorgemaakt of bij wie chronische Q-koorts wordt vermoed; bij mensen zonder klachten zegt een losse waarde weinig. Een uitslag heeft alleen betekenis samen met de klachten, de ziektegeschiedenis en de fase 2-uitslagen, en het lab dat de titer bepaalt, bepaalt ook de schaal waarop die titer gelezen moet worden.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

De hoogte van de titer is testafhankelijk; de grens van 1:1.024 geldt voor de immunofluorescentietest en niet zomaar voor een ELISA.
Antistoffen ontstaan pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag, en fase 1-IgG komt daarvan als laatste op.
Antistoffen tegen Coxiella kunnen kruisreageren met antistoffen tegen andere bacteriën, onder andere Bartonella en Legionella.
Een eenmalige uitslag zegt weinig; voor de beoordeling zijn meestal twee metingen met enkele maanden ertussen nodig.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zegt het meest bij mensen die een acute Q-koorts hebben doorgemaakt, en bij mensen bij wie chronische Q-koorts wordt vermoed, bijvoorbeeld met een kunstklep, een vaatprothese, een aneurysma of een verminderde afweer. Bij mensen zonder klachten en zonder blootstelling aan geiten of schapen zegt een losse uitslag weinig: antistoffen komen dan zelden voor en een positieve uitslag is dan vaker onterecht dan terecht.

Hoe vaak komt het voor?

Q-koorts is in Nederland zeldzaam. Tussen 2007 en 2010 was er een grote uitbraak rond melkgeitenbedrijven, met 2.354 meldingen in 2009. Na vaccinatie van geiten en schapen daalde dat weer naar enkele tientallen meldingen per jaar, net als voor de uitbraak. Bij een landelijk onderzoek in 2006 en 2007 had ongeveer 2,4 op de 100 Nederlanders antistoffen tegen de bacterie zonder ziek te zijn.

RIVM en RIVM/LCI-richtlijn Q-koorts

Nadelen en risico's

Een verhoogde titer zonder klachten leidt al snel tot uitgebreid ziekenhuisonderzoek, terwijl chronische Q-koorts in Nederland zeldzaam is.
De uitslag zegt niets over het Q-koortsvermoeidheidssyndroom; die diagnose wordt niet met deze test gesteld.

Laten testen