Uitleg

Coxiella burnetii fase 2 IgM (Q-koorts): wat wordt er gemeten?

Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii, die vooral van geiten en schapen komt en via de lucht wordt ingeademd. De buitenlaag van de bacterie komt in twee vormen voor, fase 1 en fase 2. Deze test meet IgM tegen fase 2: het type antistof dat het afweersysteem als eerste maakt en dat bij Q-koorts meestal als eerste van de vier antistoffen verschijnt, gemiddeld tussen de zevende en vijftiende ziektedag. IgG komt daarna en blijft langer aanwezig.

Wat kan het signaleren?

Een afweerreactie die kan passen bij een acute Q-koorts
Een aanleiding om gericht verder te onderzoeken bij koorts of een longontsteking na contact met geiten of schapen

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve fase 2-IgM kan passen bij een acute Q-koorts. De LCI-richtlijn is hierover duidelijk: alleen een verhoogde fase 2-IgM heeft een lage positief voorspellende waarde en moet worden bevestigd, doordat de IgG-antistoffen in een tweede monster opkomen of doordat de PCR positief is. Fase 2-antistoffen kunnen bovendien lang blijven bestaan, dus de uitslag kan ook bij een oude infectie horen. Voor de meldingscriteria telt een positieve fase 2-IgM samen met passende klachten wel als een waarschijnlijke acute Q-koorts.

Negatieve uitslag

Een negatieve fase 2-IgM sluit een acute Q-koorts in de eerste ziekteweek niet uit, want de antistoffen komen pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag op. In die vroege periode is een PCR op bloed of plasma de betere test. Als de eerste uitslag niet duidelijk is, adviseert de richtlijn om na 14 dagen een tweede bloedmonster in te sturen. Bij sommige mensen komt fase 2-IgG bovendien eerder op dan fase 2-IgM.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag en passende klachten laat de arts meestal na ongeveer twee weken een tweede bloedmonster onderzoeken op een stijging van de IgG-antistoffen, en soms een PCR doen. Acute Q-koorts is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid: de arts of het laboratorium moet dit binnen één werkdag aan de GGD melden, ook als het om een waarschijnlijke uitslag gaat.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De LCI-richtlijn Q-koorts noemt de immunofluorescentietest de referentiemethode, met voor IgM een gevoeligheid van 100 procent en een specificiteit van 95 tot 100 procent. Een ELISA op fase 2-IgM heeft een gevoeligheid van ongeveer 85 procent. Het eenmalig aantonen van fase 2-antistoffen is volgens de richtlijn niet geschikt om een acute infectie aan te tonen, omdat het geen onderscheid maakt tussen acuut en doorgemaakt. De volgorde waarin de antistoffen opkomen verschilt bovendien sterk per persoon.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Antistoffen zijn pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag aantoonbaar (vensterperiode).
Fase 2-IgM kan na een doorgemaakte infectie lang aantoonbaar blijven.
Kruisreacties met antistoffen tegen andere bacteriën, onder andere Bartonella en Legionella, komen voor.
Een ELISA mist ongeveer 15 van de 100 infecties die de immunofluorescentietest wel vindt.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij koorts, hoofdpijn, spierpijn of een longontsteking bij iemand die in de buurt van geiten, schapen of een besmet bedrijf is geweest, of bij een uitbraak, en dan altijd samen met IgG en met een tweede bloedmonster. Bij zwangeren en bij mensen met een hartklep- of vaataandoening is er extra reden om aan Q-koorts te denken. Niet zinvol als losse test bij mensen zonder klachten: Q-koorts is in Nederland zeldzaam geworden en een positieve uitslag is dan vaker onterecht dan terecht.

Hoe vaak komt het voor?

Q-koorts is in Nederland zeldzaam. Tussen 2007 en 2010 was er een grote uitbraak rond melkgeitenbedrijven, met 2.354 meldingen in 2009. Na vaccinatie van geiten en schapen daalde dat weer naar enkele tientallen meldingen per jaar, net als voor de uitbraak. Bij een landelijk onderzoek in 2006 en 2007 had ongeveer 2,4 op de 100 Nederlanders antistoffen tegen de bacterie zonder ziek te zijn.

RIVM en RIVM/LCI-richtlijn Q-koorts

Nadelen en risico's

Een losse positieve fase 2-IgM telt mee als waarschijnlijke Q-koorts en leidt tot een melding aan de GGD, terwijl de uitslag vaak niet door een acute infectie wordt veroorzaakt.
Onnodige ongerustheid en onnodig antibioticagebruik bij een uitslag die niet bij klachten past.

Laten testen