Uitleg

Leptospirose IgM-antistoffen: wat wordt er gemeten?

Leptospirose wordt veroorzaakt door Leptospira-bacteriën, die via de urine van ratten en muizen in oppervlaktewater en modder terechtkomen. Mensen raken besmet via wondjes of slijmvliezen, bijvoorbeeld bij zwemmen, vissen, een mudrun of werk in het buitengebied. Deze test meet IgM-antistoffen: het type antistof dat het afweersysteem als eerste maakt. Bij leptospirose zijn antistoffen meestal pas vanaf ongeveer de vijfde tot zevende ziektedag aantoonbaar.

Wat kan het signaleren?

Een recente of acute infectie met Leptospira-bacteriën
De mildere vorm modderkoorts en de ernstige vorm, de ziekte van Weil, met geelzucht en nierfalen

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve IgM-uitslag past bij een acute of recente leptospirose, maar is geen eindoordeel. Volgens de LCI-richtlijn moet een positieve uitslag van een sneltest altijd worden bevestigd met de referentietesten van het expertisecentrum, zeker als de infectie in Nederland is opgelopen, omdat er ook maatregelen voor de openbare gezondheid aan vastzitten. Passende klachten zijn plotselinge koorts, hevige hoofdpijn, spierpijn en stijfheid; bij een ernstig beloop komen daar geelzucht en nierfalen bij.

Negatieve uitslag

Een negatieve IgM-uitslag sluit leptospirose niet uit. Bij sneltesten is de gevoeligheid beperkt, ongeveer 60 tot 70 procent, en in de eerste ziektedagen zijn er vaak nog helemaal geen antistoffen. Als iemand korter dan tien dagen ziek is, is een PCR op bloed de aangewezen test. Bij een blijvend vermoeden adviseert de richtlijn ook bij een negatieve uitslag bevestigend onderzoek door het expertisecentrum, of een tweede bloedmonster met twee of meer weken ertussen.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag stuurt het laboratorium het materiaal door naar het expertisecentrum voor bevestiging; bij passende klachten start de arts meestal antibiotica en bij een ernstig beloop volgt opname. Leptospirose is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid: de arts of het laboratorium meldt het aan de GGD, die zo nodig bronopsporing doet en de waterbeheerder inschakelt.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn Leptospirose wijzen specifieke IgM-antistoffen in een ELISA op een acute of recente infectie, maar zijn soms gepaarde bloedmonsters nodig om de diagnose rond te krijgen. Van de sneltesten die verschillende laboratoria gebruiken is vooral de gevoeligheid beperkt, ongeveer 60 tot 70 procent, zodat een negatieve uitslag een infectie niet uitsluit. Een positieve uitslag heeft altijd bevestiging nodig met de referentietesten. Bij mensen zonder klachten en zonder contact met oppervlaktewater, modder of knaagdieren is de kans op deze zeldzame infectie zo klein dat een positieve uitslag vaker onterecht dan terecht is.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Antistoffen zijn pas vanaf ongeveer de vijfde tot zevende ziektedag aantoonbaar (vensterperiode).
De gevoeligheid van sneltesten is beperkt, ongeveer 60 tot 70 procent; een negatieve uitslag sluit de infectie niet uit.
Een positieve uitslag moet worden bevestigd met de microscopische agglutinatietest van het expertisecentrum.
IgM kan na een doorgemaakte infectie nog maanden aantoonbaar blijven en dan ten onrechte op iets recents lijken.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij plotselinge koorts met hevige hoofdpijn, spierpijn en stijfheid, zeker na contact met oppervlaktewater of modder (zwemmen, vissen, een mudrun, watersport) of na een reis naar een tropisch gebied. Ook bij beroepen met contact met water, modder of ratten, zoals boeren, hoveniers, rioolwerkers en ongediertebestrijders. Niet zinvol als algemene controle bij mensen zonder klachten: de meeste infecties verlopen mild of ongemerkt en een positieve uitslag zonder klachten verandert het beleid niet.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland worden per jaar ongeveer 100 tot 125 mensen met leptospirose gemeld; in 2023 waren dat er 122, van wie 74 de infectie in Nederland opliepen. Dat was het hoogste aantal in Nederland opgelopen gevallen in decennia. Het gaat vaker om mannen dan om vrouwen, met een mediane leeftijd van 44 jaar, en de meeste gevallen zijn in de zomer en de herfst. Van de in Nederland opgelopen gevallen moest in 2023 ruim 90 op de 100 in het ziekenhuis worden opgenomen.

RIVM/LCI-richtlijn Leptospirose

Nadelen en risico's

Een niet-bevestigde positieve uitslag kan leiden tot onnodig antibioticagebruik en tot maatregelen rond een zwemwaterlocatie die achteraf niet nodig waren.
Een negatieve uitslag kan onterecht geruststellen, want de sneltest mist ongeveer 3 tot 4 van elke 10 infecties.

Laten testen