Uitleg

Malariaparasiet (dikke druppel): wat wordt er gemeten?

Malaria wordt veroorzaakt door eencellige parasieten van het geslacht Plasmodium, die via de steek van een besmette mug in het bloed komen en daar rode bloedcellen binnendringen. Bij dit onderzoek beoordeelt een laboratoriumspecialist bloed onder de microscoop. In een dikkedruppelpreparaat, een laagje bloed waarin de rode bloedcellen zijn opgelost, wordt gezocht naar parasieten; in een uitstrijkpreparaat wordt gekeken om welke soort het gaat en welk deel van de rode bloedcellen is aangetast. Volgens de LCI-richtlijn Malaria is dit het standaardonderzoek.

Wat kan het signaleren?

Een actuele malaria-infectie
Om welke Plasmodium-soort het gaat, wat bepalend is voor de ernst en de behandeling
Hoeveel van de rode bloedcellen zijn aangetast (parasitemie), wat meeweegt bij de beoordeling van de ernst

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Er zijn malariaparasieten gezien, wat past bij een actuele infectie. Malaria kan snel ernstig worden, vooral bij Plasmodium falciparum: die vorm kan binnen enkele dagen levensbedreigend worden. Bij Plasmodium vivax, ovale en malariae verloopt de ziekte meestal milder, maar ook die vormen horen te worden behandeld. Klachten die erbij passen zijn koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en een grieperig gevoel. Malaria is goed te behandelen met medicijnen, mits de behandeling snel begint.

Negatieve uitslag

Er zijn geen parasieten gezien. Dat sluit malaria niet uit. Vroeg in de ziekte kunnen er nog te weinig parasieten in het bloed zijn, en bij Plasmodium falciparum kunnen parasieten zich tijdelijk in kleine bloedvaten ophouden, waardoor er in het monster weinig te zien is. Bij aanhoudende verdenking wordt het onderzoek daarom herhaald, meestal binnen een tot twee dagen. Ook malariatabletten of een al gestarte behandeling kunnen het aantal parasieten tijdelijk onder de grens van waarneming brengen.

Bij een afwijkende uitslag

Koorts tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt is een spoedsituatie en hoort nog dezelfde dag door een arts te worden beoordeeld; er wordt niet gewacht op de uitslag van een zelf aangevraagde test. Bij een negatieve uitslag en aanhoudende klachten wordt het onderzoek herhaald. Bij een positieve uitslag bepaalt de arts aan de hand van de soort en het aandeel aangetaste rode bloedcellen welke behandeling nodig is en of opname nodig is; bij Plasmodium vivax en ovale volgt daarnaast een nabehandeling tegen de slapende leverstadia. Malaria is meldingsplichtig (groep C): een vastgestelde infectie wordt binnen één werkdag aan de GGD gemeld.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Het dikkedruppelpreparaat geldt volgens de LCI-richtlijn Malaria als het standaardonderzoek: het toont de parasiet zelf aan en laat ook de soort en het aandeel aangetaste rode bloedcellen zien. Hoe klein een besmetting nog wordt opgemerkt, hangt sterk af van de ervaring van degene die het preparaat beoordeelt. Eén negatieve uitslag sluit malaria niet uit; bij aanhoudende verdenking hoort het onderzoek te worden herhaald. Het onderzoek is bedoeld voor mensen met klachten, niet als controle achteraf bij mensen zonder klachten.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Vroeg in de ziekte, bij weinig parasieten in het bloed, kan het onderzoek negatief zijn; herhalen is dan nodig.
Malariatabletten of een al gestarte behandeling kunnen het aantal parasieten tijdelijk verlagen.
Bij Plasmodium falciparum kunnen parasieten zich in kleine bloedvaten ophouden, waardoor er in het bloedmonster weinig te zien is terwijl de infectie ernstig is.
De beoordeling is handwerk onder de microscoop en vraagt ervaring; de uitslag hangt daardoor deels af van het laboratorium.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Bedoeld voor mensen met koorts of griepachtige klachten tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt. Klachten beginnen meestal ongeveer een week tot een maand na de muggensteek, maar kunnen bij sommige soorten pas maanden tot jaren later ontstaan. Voor mensen zonder klachten en zonder verblijf in een malariagebied heeft het onderzoek geen waarde.

Hoe vaak komt het voor?

Tussen 2014 en 2024 werden in Nederland jaarlijks 72 tot 343 gevallen van malaria gemeld; in 2023 waren dat er 249 en in 2024 217. Ongeveer 90 van de 100 meldingen betreft een besmetting in Afrika, vaak tijdens een bezoek aan familie of vrienden. Malaria wordt in Nederland zelf niet overgebracht.

RIVM/LCI-richtlijn Malaria (meldingen 2014 tot 2024)

Nadelen en risico's

Een negatieve uitslag kan ten onrechte geruststellen: malaria is daarmee niet uitgesloten, en uitstel van beoordeling kan bij Plasmodium falciparum binnen enkele dagen levensgevaarlijk zijn.
Zelf een test aanvragen en op de uitslag wachten kost tijd, terwijl koorts na verblijf in een malariagebied directe beoordeling door een arts vraagt.

Laten testen