Uitleg

Plasmodium malariae antigeen: wat wordt er gemeten?

Plasmodium malariae is een malariaparasiet die meestal een mild maar langdurig ziektebeeld geeft. De tijd tussen de muggensteek en de eerste klachten kan volgens de LCI-richtlijn Malaria weken tot jaren zijn, en de parasiet kan langdurig in het bloed aanwezig blijven. Anders dan Plasmodium vivax en ovale laat deze soort geen slapende vormen in de lever achter. De sneltest zoekt in een druppel bloed naar een eiwit (antigeen) van de parasiet; de dikke druppel onder de microscoop blijft het onderzoek dat de soort en de hoeveelheid parasieten vaststelt.

Wat kan het signaleren?

Een actuele infectie met Plasmodium malariae
Een langdurig bestaande infectie die pas weken tot jaren na de besmetting klachten geeft

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Er is een eiwit gevonden dat past bij een infectie met Plasmodium malariae. Deze soort verloopt meestal milder dan Plasmodium falciparum, met koortsaanvallen die klassiek om de drie dagen terugkeren, koude rillingen, hoofdpijn en spierpijn. De infectie kan zonder behandeling lang blijven bestaan en jaren later nog klachten geven; behandeling is daarom ook bij weinig klachten nodig. Zelden geeft een langdurige infectie met deze soort een nierprobleem met eiwitverlies.

Negatieve uitslag

Er is geen eiwit van Plasmodium malariae gevonden. Dat sluit malaria niet uit; voor deze soort is de sneltest weinig gevoelig, mede doordat er vaak weinig parasieten in het bloed zitten. De LCI-richtlijn noemt sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen. Microscopisch onderzoek van een dikke druppel blijft nodig bij koorts na verblijf in een malariagebied en wordt bij aanhoudende verdenking herhaald.

Bij een afwijkende uitslag

Koorts tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt is een spoedsituatie en hoort nog dezelfde dag door een arts te worden beoordeeld; er wordt niet gewacht op de uitslag van een zelf aangevraagde test. Een negatieve sneltest sluit malaria niet uit: bij aanhoudende verdenking volgt microscopisch onderzoek van een dikke druppel, zo nodig herhaald. Bij een vastgestelde infectie volgt behandeling, ook als de klachten mild zijn, omdat de infectie anders lang kan blijven bestaan. Malaria is meldingsplichtig (groep C): een vastgestelde infectie wordt binnen één werkdag aan de GGD gemeld.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn Malaria zijn sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen. Het microscopisch onderzoek van een dikke druppel is het standaardonderzoek; dat bepaalt ook de soort en het aandeel aangetaste rode bloedcellen. Een negatieve sneltest zegt bij deze soort weinig en sluit malaria niet uit. Een positieve uitslag past bij een infectie, maar de soort wordt met microscopie of PCR bevestigd. Voor Plasmodium malariae geldt dat extra sterk: bij deze soort zijn er vaak weinig parasieten in het bloed, waardoor sneltesten de infectie regelmatig missen.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Sneltesten missen Plasmodium malariae regelmatig, zeker bij weinig parasieten in het bloed; microscopie of PCR is nodig om de soort vast te stellen.
De tijd tussen besmetting en klachten kan weken tot jaren zijn, waardoor het verband met een reis niet altijd wordt gelegd.
Een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum kan worden gemist als alleen op deze soort wordt getest.
De eiwitten van de verschillende Plasmodium-soorten lijken op elkaar; de soortbepaling wordt met microscopie of PCR bevestigd.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Bedoeld voor mensen met koorts of griepachtige klachten tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt. Bij deze soort kan er veel tijd zitten tussen de besmetting en de eerste klachten, van weken tot jaren, en kunnen klachten ook lang na een reis nog ontstaan. Zonder verblijf in een malariagebied heeft de test geen betekenis.

Hoe vaak komt het voor?

Tussen 2014 en 2024 werden in Nederland jaarlijks 72 tot 343 gevallen van malaria gemeld; in 2023 waren dat er 249 en in 2024 217. Ongeveer 90 van de 100 meldingen betreft een besmetting in Afrika, vaak tijdens een bezoek aan familie of vrienden. Malaria wordt in Nederland zelf niet overgebracht. Plasmodium malariae is een van de minder vaak gevonden soorten.

RIVM/LCI-richtlijn Malaria (meldingen 2014 tot 2024)

Nadelen en risico's

Een negatieve sneltest kan ten onrechte geruststellen: deze soort wordt door sneltesten vaak gemist en vraagt microscopisch onderzoek.
Een test die alleen op deze soort is gericht kan een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum missen, terwijl die soort het snelst ernstig wordt.

Laten testen