Uitleg

Plasmodium ovale antigeen: wat wordt er gemeten?

Plasmodium ovale is een malariaparasiet die vooral in West-Afrika voorkomt. Net als Plasmodium vivax laat deze soort slapende vormen (hypnozoïeten) achter in de lever, waardoor de ziekte volgens de LCI-richtlijn Malaria tot ongeveer vijf jaar na terugkeer opnieuw kan opvlammen. De sneltest zoekt in een druppel bloed naar een eiwit (antigeen) van de parasiet. De test hoort bij hetzelfde onderzoek als de dikke druppel, die de soort en de hoeveelheid parasieten laat zien.

Wat kan het signaleren?

Een actuele infectie met Plasmodium ovale
Een opvlamming vanuit slapende leverstadia, tot ongeveer vijf jaar na terugkeer uit een malariagebied

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Er is een eiwit gevonden dat past bij een infectie met Plasmodium ovale. Deze soort geeft meestal een milder ziektebeeld dan Plasmodium falciparum, met koorts in aanvallen, koude rillingen, hoofdpijn en spierpijn; de klachten beginnen gemiddeld 12 tot 17 dagen na de muggensteek en soms pas maanden later. De infectie hoort te worden behandeld. Omdat deze soort slapende vormen in de lever achterlaat, volgt naast de behandeling van de infectie in het bloed een nabehandeling die die leverstadia opruimt.

Negatieve uitslag

Er is geen eiwit van Plasmodium ovale gevonden. Dat sluit malaria niet uit; voor deze soort is de sneltest bijzonder weinig gevoelig. De LCI-richtlijn noemt sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen. Microscopisch onderzoek van een dikke druppel blijft nodig bij koorts na verblijf in een malariagebied en wordt bij aanhoudende verdenking herhaald. Slapende vormen in de lever zijn met geen enkele bloedtest zichtbaar.

Bij een afwijkende uitslag

Koorts tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt is een spoedsituatie en hoort nog dezelfde dag door een arts te worden beoordeeld; er wordt niet gewacht op de uitslag van een zelf aangevraagde test. Een negatieve sneltest sluit malaria niet uit: bij aanhoudende verdenking volgt microscopisch onderzoek van een dikke druppel, zo nodig herhaald. Bij een vastgestelde infectie met deze soort hoort naast de behandeling een nabehandeling tegen de slapende leverstadia. Malaria is meldingsplichtig (groep C): een vastgestelde infectie wordt binnen één werkdag aan de GGD gemeld.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn Malaria zijn sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen. Het microscopisch onderzoek van een dikke druppel is het standaardonderzoek; dat bepaalt ook de soort en het aandeel aangetaste rode bloedcellen. Een negatieve sneltest zegt bij deze soort weinig en sluit malaria niet uit. Een positieve uitslag past bij een infectie, maar de soort wordt met microscopie of PCR bevestigd. Voor Plasmodium ovale geldt dat extra sterk: deze soort geeft vaak weinig parasieten in het bloed en wordt door sneltesten regelmatig gemist. De slapende leverstadia die bij deze soort horen zijn niet in bloed aantoonbaar.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Sneltesten missen Plasmodium ovale regelmatig, zeker bij weinig parasieten in het bloed; microscopie of PCR is nodig om de soort vast te stellen.
Slapende leverstadia zijn niet aantoonbaar in bloed; een negatieve uitslag zegt niets over de kans op een latere opvlamming.
Een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum kan worden gemist als alleen op deze soort wordt getest.
De eiwitten van de verschillende Plasmodium-soorten lijken op elkaar; de soortbepaling wordt met microscopie of PCR bevestigd.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Bedoeld voor mensen met koorts of griepachtige klachten tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt, vooral West-Afrika. Bij deze soort kunnen de eerste klachten pas maanden na terugkeer ontstaan en kan de ziekte tot ongeveer vijf jaar later opnieuw opvlammen. Zonder verblijf in een malariagebied heeft de test geen betekenis.

Hoe vaak komt het voor?

Tussen 2014 en 2024 werden in Nederland jaarlijks 72 tot 343 gevallen van malaria gemeld; in 2023 waren dat er 249 en in 2024 217. Ongeveer 90 van de 100 meldingen betreft een besmetting in Afrika, vaak tijdens een bezoek aan familie of vrienden. Malaria wordt in Nederland zelf niet overgebracht. Plasmodium ovale is een van de minder vaak gevonden soorten en wordt vooral in West-Afrika opgelopen.

RIVM/LCI-richtlijn Malaria (meldingen 2014 tot 2024)

Nadelen en risico's

Een negatieve sneltest kan ten onrechte geruststellen: deze soort wordt door sneltesten vaak gemist en vraagt microscopisch onderzoek.
Een test die alleen op deze soort is gericht kan een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum missen, terwijl die soort het snelst ernstig wordt.

Laten testen