Uitleg

Plasmodium vivax antigeen: wat wordt er gemeten?

Plasmodium vivax is een malariaparasiet die naast de vorm in het bloed slapende vormen (hypnozoïeten) achterlaat in de lever. Daardoor kan de ziekte volgens de LCI-richtlijn Malaria tot ongeveer vijf jaar na terugkeer uit een malariagebied opnieuw opvlammen. De sneltest zoekt in een druppel bloed naar een eiwit (antigeen) van de parasiet. De test hoort bij hetzelfde onderzoek als de dikke druppel, die de soort en de hoeveelheid parasieten laat zien.

Wat kan het signaleren?

Een actuele infectie met Plasmodium vivax
Een opvlamming vanuit slapende leverstadia, tot ongeveer vijf jaar na terugkeer uit een malariagebied

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Er is een eiwit gevonden dat past bij een infectie met Plasmodium vivax. Deze soort verloopt meestal minder ernstig dan Plasmodium falciparum, maar kan ook zwaar verlopen en hoort altijd te worden behandeld. Klachten zijn koorts in aanvallen, koude rillingen, hoofdpijn en spierpijn; ze beginnen gemiddeld 12 tot 17 dagen na de muggensteek, soms pas maanden later. Omdat deze soort slapende vormen in de lever achterlaat, is naast de behandeling van de infectie in het bloed een nabehandeling nodig die die leverstadia opruimt. Zonder die nabehandeling kan de ziekte later opnieuw opvlammen.

Negatieve uitslag

Er is geen eiwit van Plasmodium vivax gevonden. Dat sluit malaria niet uit. De LCI-richtlijn noemt sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen, zeker bij weinig parasieten in het bloed. Microscopisch onderzoek van een dikke druppel blijft nodig bij koorts na verblijf in een malariagebied en wordt bij aanhoudende verdenking herhaald. Slapende vormen in de lever zijn met geen enkele bloedtest zichtbaar; een negatieve uitslag zegt dus niets over de kans op een latere opvlamming.

Bij een afwijkende uitslag

Koorts tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt is een spoedsituatie en hoort nog dezelfde dag door een arts te worden beoordeeld; er wordt niet gewacht op de uitslag van een zelf aangevraagde test. Een negatieve sneltest sluit malaria niet uit: bij aanhoudende verdenking volgt microscopisch onderzoek van een dikke druppel, zo nodig herhaald. Bij een vastgestelde infectie met deze soort hoort naast de behandeling een nabehandeling tegen de slapende leverstadia, om een latere opvlamming te voorkomen. Malaria is meldingsplichtig (groep C): een vastgestelde infectie wordt binnen één werkdag aan de GGD gemeld.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn Malaria zijn sneltesten onvoldoende gevoelig om andere soorten dan Plasmodium falciparum aan te tonen. Het microscopisch onderzoek van een dikke druppel is het standaardonderzoek; dat bepaalt ook de soort en het aandeel aangetaste rode bloedcellen. Een negatieve sneltest zegt bij deze soort weinig en sluit malaria niet uit. Een positieve uitslag past bij een infectie, maar de soort wordt met microscopie of PCR bevestigd. De test toont alleen de parasiet in het bloed aan; de slapende leverstadia die bij deze soort horen zijn niet in bloed aantoonbaar.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Sneltesten zijn voor Plasmodium vivax duidelijk minder gevoelig dan voor Plasmodium falciparum, vooral bij weinig parasieten in het bloed.
Slapende leverstadia zijn niet aantoonbaar in bloed; een negatieve uitslag zegt niets over de kans op een latere opvlamming.
Een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum kan worden gemist als alleen op deze soort wordt getest.
De eiwitten van de verschillende Plasmodium-soorten lijken op elkaar; de soortbepaling wordt met microscopie of PCR bevestigd.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Bedoeld voor mensen met koorts of griepachtige klachten tijdens of na verblijf in een gebied waar malaria voorkomt. Bij deze soort kunnen de eerste klachten pas maanden na terugkeer ontstaan en kan de ziekte tot ongeveer vijf jaar later opnieuw opvlammen, ook zonder nieuwe reis. Zonder verblijf in een malariagebied heeft de test geen betekenis.

Hoe vaak komt het voor?

Tussen 2014 en 2024 werden in Nederland jaarlijks 72 tot 343 gevallen van malaria gemeld; in 2023 waren dat er 249 en in 2024 217. Ongeveer 90 van de 100 meldingen betreft een besmetting in Afrika, vaak tijdens een bezoek aan familie of vrienden. Malaria wordt in Nederland zelf niet overgebracht. Plasmodium falciparum uit Afrika vormt het grootste deel; Plasmodium vivax wordt vaker opgelopen buiten Afrika en is in Nederland zeldzamer.

RIVM/LCI-richtlijn Malaria (meldingen 2014 tot 2024)

Nadelen en risico's

Een negatieve sneltest kan ten onrechte geruststellen: voor deze soort is de sneltest weinig gevoelig en blijft microscopisch onderzoek nodig.
Een test die alleen op deze soort is gericht kan een gelijktijdige infectie met Plasmodium falciparum missen, terwijl die soort het snelst ernstig wordt.

Laten testen