Uitleg

Q-koorts, Coxiella burnetii IgM: wat wordt er gemeten?

Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii, die vooral van geiten en schapen komt en via de lucht wordt ingeademd. Deze test meet IgM-antistoffen: het type antistof dat het afweersysteem als eerste maakt. Bij Q-koorts verschijnen antistoffen gemiddeld tussen de zevende en vijftiende ziektedag, meestal in de volgorde fase 2-IgM, fase 2-IgG, fase 1-IgM en fase 1-IgG. Welke fase deze test meet staat niet in de naam; meestal gaat het om IgM tegen fase 2.

Wat kan het signaleren?

Een afweerreactie die kan passen bij een acute Q-koorts
Een aanwijzing dat je in de weken ervoor met Coxiella burnetii in contact bent geweest

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve IgM-uitslag kan passen bij een acute Q-koorts, maar is op zichzelf geen bewijs. Volgens de LCI-richtlijn heeft alleen een verhoogde IgM tegen fase 2 een lage positief voorspellende waarde en moet die worden bevestigd, bijvoorbeeld doordat de IgG-antistoffen in een tweede bloedmonster alsnog opkomen of doordat de PCR positief is. Bovendien kan IgM na een doorgemaakte infectie lang blijven bestaan, waardoor een positieve uitslag ook bij een oude infectie hoort. Acute Q-koorts geeft vaak koorts, hoofdpijn, spierpijn en soms een longontsteking, maar verloopt bij ongeveer 60 van de 100 besmette mensen zonder klachten.

Negatieve uitslag

Een negatieve IgM-uitslag sluit een acute Q-koorts in de eerste ziekteweek niet uit, want de antistoffen komen pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag op. In die vroege periode is een PCR op bloed de betere test. Als de eerste uitslag niet duidelijk is, adviseert de richtlijn na 14 dagen een tweede bloedmonster in te sturen. Bij klachten die al maanden bestaan zegt een negatieve IgM weinig over een infectie die langer geleden is.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag en passende klachten laat de arts meestal na ongeveer twee weken een tweede bloedmonster onderzoeken om te zien of de IgG-antistoffen opkomen, en soms een PCR doen. Acute Q-koorts is een meldingsplichtige ziekte uit groep C van de Wet publieke gezondheid: de arts of het laboratorium moet dit binnen één werkdag aan de GGD melden, ook bij een waarschijnlijke uitslag. Wie een acute Q-koorts heeft doorgemaakt, wordt daarna serologisch vervolgd om chronische Q-koorts op tijd te vinden.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De LCI-richtlijn Q-koorts noemt de immunofluorescentietest de referentiemethode, met een gevoeligheid van 100 procent en een specificiteit van 95 tot 100 procent voor IgM. Een ELISA op fase 2-IgM heeft een gevoeligheid van ongeveer 85 procent. Een eenmalig aangetoonde antistof is niet geschikt om een acute infectie aan te tonen, omdat de test geen onderscheid maakt tussen een acute en een doorgemaakte infectie. Bij mensen zonder klachten en zonder contact met geiten of schapen is de kans op Q-koorts zo klein dat een positieve uitslag vaker onterecht dan terecht is.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Antistoffen zijn pas vanaf ongeveer de zevende tot vijftiende ziektedag aantoonbaar (vensterperiode).
IgM kan na een doorgemaakte infectie lang aantoonbaar blijven en dan ten onrechte op iets recents lijken.
Kruisreacties met antistoffen tegen andere bacteriën, onder andere Bartonella en Legionella, komen voor.
De uitslag moet altijd samen met de klachten en de eerste ziektedag worden beoordeeld; laboratoria gebruiken verschillende testen en schalen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij koorts, hoofdpijn, spierpijn of een longontsteking bij iemand die in de buurt van geiten, schapen of een besmet bedrijf is geweest, of bij een uitbraak. Bij zwangeren en bij mensen met een hartklep- of vaataandoening is er extra reden om aan Q-koorts te denken, omdat de infectie bij hen ernstiger kan verlopen. Niet zinvol als algemene controle bij mensen zonder klachten: Q-koorts is in Nederland zeldzaam geworden en de kans op een fout-positieve uitslag is dan groter dan de kans op een echte infectie.

Hoe vaak komt het voor?

Q-koorts is in Nederland zeldzaam. Tussen 2007 en 2010 was er een grote uitbraak rond melkgeitenbedrijven, met 2.354 meldingen in 2009. Na vaccinatie van geiten en schapen daalde dat weer naar enkele tientallen meldingen per jaar, net als voor de uitbraak. Bij een landelijk onderzoek in 2006 en 2007 had ongeveer 2,4 op de 100 Nederlanders antistoffen tegen de bacterie zonder ziek te zijn.

RIVM en RIVM/LCI-richtlijn Q-koorts

Nadelen en risico's

Een losse positieve IgM-uitslag is vaak niet door een acute infectie veroorzaakt en kan leiden tot onnodige ongerustheid, onnodig antibioticagebruik en een melding aan de GGD.
De uitslag zegt niets over langdurige vermoeidheid: het Q-koortsvermoeidheidssyndroom wordt niet met een IgM-test vastgesteld.

Laten testen