Uitleg

Hiv-1/2-combinatietest (antigeen en antistoffen): wat wordt er gemeten?

Dit is een combinatietest van de vierde generatie. Hij zoekt twee dingen tegelijk: het p24-antigeen, een eiwit van hiv-1 (humaan immunodeficiëntievirus) dat kort na besmetting in het bloed komt, en antistoffen die het lichaam maakt tegen hiv-1 en hiv-2. Doordat de test ook het virus zelf zoekt, wordt een infectie eerder gevonden dan met een test op alleen antistoffen. De tijd tussen besmetting en een positieve test heet de vensterperiode.

Wat kan het signaleren?

Een hiv-infectie (hiv-1 of hiv-2), ook als die (nog) geen klachten geeft
Een recent opgelopen hiv-infectie, meestal vanaf enkele weken na besmetting

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve (reactieve) uitslag betekent dat de test p24-antigeen of antistoffen tegen hiv heeft gevonden. Dat is nog geen diagnose: een klein deel van de reactieve uitslagen is fout-positief. Het laboratorium doet daarom zelf een bevestigingstest (immunoblot) op hetzelfde bloed, zoals de LCI-richtlijn voorschrijft; die laat ook zien of het om hiv-1 of hiv-2 gaat. Pas een positieve bevestigingstest bewijst een hiv-infectie. Hiv is niet te genezen, maar met hiv-remmers is de levensverwachting bij tijdige behandeling bijna gelijk aan die van mensen zonder hiv. Wie goed behandeld wordt en een onmeetbare hoeveelheid virus heeft, kan hiv via seks niet meer doorgeven (niet meetbaar is niet overdraagbaar).

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen p24-antigeen en geen hiv-antistoffen zijn gevonden. Volgens de LCI-richtlijn kan een combinatietest als deze vanaf ongeveer 2 weken na besmetting positief worden, en is hij 6 weken na besmetting bij 99 van de 100 geïnfecteerden positief. Een negatieve uitslag 12 weken of langer na het laatste risicocontact sluit een hiv-infectie uit. Was het contact korter geleden, dan is een hertest nodig. Bij gebruik van PrEP of PEP (hiv-remmers om besmetting te voorkomen) kan de vensterperiode langer zijn.

Bij een afwijkende uitslag

Een reactieve uitslag bevestigt het laboratorium zelf met een immunoblot op hetzelfde bloed. Is ook die positief, dan wordt meestal in een tweede bloedmonster de hoeveelheid virus (hiv-RNA) bepaald. Is de combinatietest reactief maar de immunoblot negatief, dan kan het om een heel vroege infectie gaan; bij een hoog risico adviseert de LCI-richtlijn dan een test op hiv-RNA. Bij een bevestigde infectie volgt een snelle verwijzing naar een hiv-behandelcentrum, een test op andere soa's en overleg over het waarschuwen van sekspartners. Hiv is niet meldingsplichtig; nieuwe diagnoses worden wel geregistreerd door de Stichting HIV Monitoring.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Volgens de LCI-richtlijn hebben combinatietests van de vierde generatie een zeer hoge gevoeligheid en specificiteit, en is de vensterperiode door het meten van p24-antigeen teruggebracht tot 2 tot 4 weken na besmetting. Fout-positieve uitslagen komen in geringe mate voor; het laboratorium bevestigt elke reactieve uitslag zelf met een immunoblot. De belangrijkste oorzaak van een fout-negatieve uitslag is testen binnen de vensterperiode; pas een negatieve test 12 weken na het laatste risicocontact sluit hiv volgens de richtlijn uit.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Binnen 12 weken na het laatste risicocontact sluit een negatieve uitslag hiv niet volledig uit, en binnen 2 weken zegt hij nog weinig; bij klachten van een acute infectie of een recent hoog risico kan de arts een test op het virus zelf (hiv-RNA) laten doen.
Gebruik van PrEP of PEP onderdrukt het virus en kan de vensterperiode verlengen of een afwijkend patroon van antigeen en antistoffen geven.
Een reactieve uitslag kan fout-positief zijn door kruisreactiviteit of een niet-specifieke afweerreactie; alleen de bevestigingstest geeft uitsluitsel.
Bij kinderen jonger dan 18 maanden van een moeder met hiv kunnen antistoffen van de moeder aanwezig zijn; daar is deze test niet geschikt.
De p24-antigeentest in deze combinatietest is gericht op hiv-1; een infectie met hiv-2 wordt alleen via de antistoffen gevonden.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol na seks zonder condoom met een nieuwe of wisselende partner, voor mannen en transgender personen die seks hebben met mannen, sekswerkers, mensen die drugs spuiten, mensen uit (of met een partner uit) een gebied waar hiv veel voorkomt, als een partner hiv heeft, en bij klachten of aandoeningen die bij hiv kunnen passen (zoals een andere soa of hepatitis B of C). Was het risicocontact minder dan 72 uur geleden, dan is snel contact met huisarts of GGD over PEP belangrijker dan een test. Zwangeren worden al standaard getest bij de verloskundige.

Hoe vaak komt het voor?

Eind 2024 waren in Nederland 23.105 mensen met hiv geregistreerd bij de hiv-behandelcentra; in 2024 kwamen er 1.013 nieuwe registraties bij. Hiv komt in Nederland vooral voor bij mannen die seks hebben met mannen. Bij heteroseksuele mannen en vrouwen die zich bij de Centra Seksuele Gezondheid laten testen, wordt hiv bij ongeveer 1 op de 1000 gevonden of minder.

RIVM op basis van Stichting HIV Monitoring (2024); LCI-richtlijn Hiv-infectie (vindpercentages CSG)

Nadelen en risico's

Een reactieve uitslag die bij de bevestigingstest fout-positief blijkt, kan tot die tijd veel ongerustheid geven.
Testen binnen 12 weken na een risicocontact kan ten onrechte geruststellen als er geen hertest volgt.

Laten testen