Uitleg

Herpes simplex virus type 1 PCR (urine): wat wordt er gemeten?

Herpes simplex virus type 1 (HSV-1) veroorzaakt vooral koortslippen, maar via orale seks steeds vaker ook genitale herpes. De PCR zoekt naar erfelijk materiaal van het virus in de eerste portie urine. Het virus blijft na een eerste besmetting levenslang in het lichaam en wordt af en toe uitgescheiden, met of zonder blaasjes; de test meet alleen of er op het moment van afname virus in de urine zit. Urine is minder gevoelig dan een swab van een blaasje of zweertje; bij zo'n plekje zegt een swab daarvan meer.

Wat kan het signaleren?

Uitscheiding van HSV-1 in plasbuis of geslachtsdelen op het moment van afname, met of zonder klachten

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er HSV-1 in de urine is gevonden. Dat past bij virusuitscheiding in plasbuis of geslachtsdelen en bevestigt dat je het virus draagt. Uit de uitslag is niet af te leiden wanneer je besmet bent, of het een eerste besmetting is en waar het virus precies vandaan komt. Genitale herpes door HSV-1 komt volgens de LCI-richtlijn minder vaak terug dan door HSV-2 (gemiddeld ongeveer 1 keer per jaar na een eerste uitbraak), en de uitscheiding zonder klachten neemt in het eerste jaar sterk af. Het virus blijft levenslang aanwezig; behandeling is alleen nodig bij klachten.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag zegt weinig. Urine is minder gevoelig dan een swab van een blaasje, en zonder blaasjes wordt het virus maar af en toe uitgescheiden. Een negatieve uitslag sluit dus niet uit dat je HSV-1 draagt of kunt doorgeven. Heb je een blaasje of zweertje, dan is een swab van dat plekje de betere test.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag zonder klachten is geen behandeling of controle nodig; de huisarts kan uitleg geven over het risico op overdracht, condoomgebruik en het informeren van een vaste partner. Bij blaasjes of zweertjes kan een swab van het plekje de diagnose bevestigen. Herpes is niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

PCR (NAAT) is volgens de LCI-richtlijn en de Multidisciplinaire Richtlijn Soa's de eerste keus om herpes aan te tonen op een swab van een blaasje of zweertje, van de baarmoedermond of van de plasbuis. Urine is als materiaal voor genitale herpes bij volwassenen minder goed onderzocht en minder gevoelig dan een swab van een blaasje of zweertje. Een positieve uitslag is betekenisvol; een negatieve uitslag sluit herpes niet uit.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Urine is minder gevoelig dan een swab van een blaasje of zweertje.
Zonder blaasje of zweertje wordt het virus maar af en toe uitgescheiden; een negatieve uitslag sluit dragerschap en besmettelijkheid niet uit.
De uitslag zegt niet of het om een eerste besmetting of een terugkerende uitbraak gaat en ook niet wanneer je besmet bent.
Als je korter dan 1 uur vóór de afname hebt geplast, of meer dan het eerste deel van de straal opvangt, is het monster verdund en kan de test een infectie missen.

Voorbereiding

Vang de urine op als je minstens 1 uur niet hebt geplast.
Vang alleen het eerste deel van de plas op, niet het middelste deel.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Een positieve uitslag laat zien dat je het virus draagt. Een negatieve uitslag zegt weinig, ook zonder klachten, omdat het virus maar af en toe wordt uitgescheiden. Bij een blaasje of zweertje zegt een swab van dat plekje meer. Zwangeren met een blaasje of zweertje horen direct bij de verloskundige, huisarts of gynaecoloog.

Hoe vaak komt het voor?

Huisartsen stelden in 2023 ongeveer 28.600 keer de diagnose genitale herpes, vaker bij vrouwen dan bij mannen; de Centra Seksuele Gezondheid, die niet standaard op herpes testen, deden dat in 2024 bij 616 mensen. In landelijk bevolkingsonderzoek (Pienter-2, 2006 tot 2007) had ongeveer 43 op de 100 inwoners antistoffen tegen HSV-1, meestal door een koortslip. Een steeds groter deel van de genitale herpes komt door HSV-1, vooral bij jonge vrouwen.

RIVM (huisartsen 2023, CSG 2024); LCI-richtlijn Herpessimplexvirusinfecties (Pienter-2)

Nadelen en risico's

Een negatieve uitslag kan ten onrechte geruststellen over dragerschap of besmettelijkheid.
Een positieve uitslag zonder klachten kan ongerustheid en spanningen in een relatie geven, zonder dat er een behandeling nodig is.

Laten testen