Uitleg

Gonorroe (Neisseria gonorrhoeae) PCR (urine): wat wordt er gemeten?

Gonorroe (druiper) is een soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De PCR zoekt naar erfelijk materiaal van de bacterie in de eerste portie urine; daarom vang je alleen het eerste deel van de straal op en plas je volgens de kitinstructie minstens 1 uur vooraf niet. Bij mannen is eerstestraalsurine volgens de LCI-richtlijn de eerste keus; bij vrouwen is urine minder gevoelig dan een vaginale swab. De uitslag geldt alleen voor de plasbuis, niet voor keel of anus.

Wat kan het signaleren?

Een actuele gonorroe-infectie van de plasbuis, ook als die geen klachten geeft
Bij mannen: een mogelijke oorzaak van pijn bij het plassen en pus of slijm uit de penis (druiper)

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er erfelijk materiaal van de gonorroebacterie (Neisseria gonorrhoeae) is gevonden, wat past bij een actuele infectie. Bij mannen geeft gonorroe van de plasbuis meestal klachten; bij vrouwen en in keel en anus vaak niet. Zonder behandeling kan gonorroe bij vrouwen een ontsteking van baarmoeder en eileiders geven en bij mannen een ontsteking van bijbal of prostaat; zelden verspreidt de bacterie zich naar gewrichten of bloed. Gonorroe is te behandelen met antibiotica, maar de bacterie wordt steeds vaker ongevoelig (resistent) voor antibiotica.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er in de urine geen gonorroe is gevonden. Thuisarts adviseert zonder klachten te testen vanaf 2 weken na het laatste risicocontact. Volgens de LCI-richtlijn is niet precies bekend hoe snel de test na besmetting positief wordt; een infectie zonder klachten kan wel maanden blijven, dus testen heeft tot 3 maanden na een risicocontact zin. De uitslag sluit gonorroe in keel of anus niet uit.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag laat de huisarts volgens de richtlijn bij voorkeur ook een kweek doen om te zien voor welke antibiotica de bacterie gevoelig is, en behandelt meestal met een eenmalige injectie met een antibioticum; daarbij horen een test op andere soa's zoals chlamydia, hiv en syfilis en het waarschuwen van sekspartners van het afgelopen half jaar. Na behandeling met het standaardmiddel is een controletest meestal niet nodig. Gonorroe is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De PCR (NAAT) is volgens de LCI-richtlijn en de Multidisciplinaire Richtlijn Soa's de eerste keus om gonorroe aan te tonen: de gevoeligheid is hoger dan die van een kweek en de specificiteit op urine en vaginaal materiaal benadert 100 procent. Bij mannen is eerstestraalsurine het aangewezen materiaal, bij vrouwen een zelf afgenomen vaginale swab. Een positieve PCR zegt niets over resistentie; daarvoor adviseert de richtlijn een kweek. Omdat de test erfelijk materiaal aantoont, kan hij kort na een behandeling nog positief zijn.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Kort na het risicocontact kan de test een infectie missen; zonder klachten is het advies te testen vanaf 2 weken na het contact.
Als je korter dan 1 uur vóór de afname hebt geplast, of meer dan het eerste deel van de straal opvangt, is het monster verdund en kan de test een infectie missen.
Urine test alleen de plasbuis; gonorroe in keel of anus geeft meestal geen klachten en wordt met urine gemist. Bij vrouwen is urine minder gevoelig dan een vaginale swab, waardoor een infectie vaker gemist kan worden.
Tot ongeveer 2 weken na een behandeling kan de test positief blijven door resten erfelijk materiaal.

Voorbereiding

Vang de urine op als je minstens 1 uur niet hebt geplast.
Vang alleen het eerste deel van de plas op, niet het middelste deel.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol voor mannen (en andere mensen met een penis) met klachten zoals pijn bij het plassen of pus of slijm uit de penis, na seks zonder condoom met een nieuwe of wisselende partner, en als een sekspartner gonorroe heeft. Bij mannen die seks hebben met mannen zit gonorroe vaak ook in keel of anus; urine alleen mist die infecties. Bij vrouwen zegt een vaginale swab meer dan urine, omdat urine bij hen minder gevoelig is.

Hoe vaak komt het voor?

In 2024 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD bij 13.952 mensen gonorroe gevonden; huisartsen stelden in 2023 ongeveer 18.800 keer de diagnose. Gonorroe wordt veel vaker bij mannen vastgesteld dan bij vrouwen, vooral bij mannen die seks hebben met mannen. Het aantal diagnoses stijgt al meer dan tien jaar.

RIVM (Centra Seksuele Gezondheid 2024, huisartsen 2023); LCI-richtlijn Gonorroe

Nadelen en risico's

Testen kort na een risicocontact kan ten onrechte geruststellen als er geen hertest volgt.
Een negatieve urine-uitslag kan ten onrechte geruststellen als er ook een risico was in keel of anus.

Laten testen