Nier en zouten · Bloed

Kreatinine

Een afvalstof uit de spieren die de nieren uit het bloed filteren; de basis voor het berekenen van de nierfunctie (eGFR).

In het kort

Gemeten in bloed
In 17 onderzoeken
Geen speciale voorbereiding

Uitleg

Kreatinine: wat wordt er gemeten?

Kreatinine is een afvalstof die ontstaat bij de normale afbraak van creatine in de spieren. Het lichaam maakt er per dag een vrij constante hoeveelheid van, afhankelijk van de spiermassa. De nieren filteren kreatinine uit het bloed en scheiden het uit in de urine. Werken de nieren minder goed, dan blijft er meer kreatinine in het bloed achter en stijgt de waarde. Omdat de hoeveelheid ook afhangt van spiermassa, leeftijd en geslacht, rekent het laboratorium kreatinine om naar de eGFR, een schatting van de filtersnelheid van de nieren.

Wat kan het signaleren?

Verminderde nierfunctie, acuut of chronisch
Verminderde doorbloeding van de nieren, bijvoorbeeld bij uitdroging of hartfalen
Controle van de nieren bij diabetes, hoge bloeddruk en bij medicijnen die de nieren belasten

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Kreatinine te hoog

Een verhoogd kreatinine betekent meestal dat de nieren minder filteren. Bij een licht verhoogde waarde spelen vaak onschuldige factoren mee: veel spiermassa (krachtsport), creatinesupplementen, een grote portie gekookt vlees in de uren voor de afname, uitdroging of zware inspanning. Ook sommige medicijnen verhogen kreatinine zonder dat de nieren slechter werken, onder andere trimethoprim en cimetidine. Een blijvend verhoogde waarde past bij chronische nierschade, meestal door diabetes, hoge bloeddruk of vaatschade, of bij een belemmerde urineafvoer (prostaat, nierstenen). Nierschade geeft lang geen klachten; pas bij ernstige schade ontstaan vermoeidheid, jeuk, misselijkheid, vocht in de benen en minder plassen. Een plotselinge sterke stijging kan wijzen op acute nierschade, bijvoorbeeld door uitdroging in combinatie met plaspillen, ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's) of bloeddrukverlagers.

Kreatinine te laag

Een laag kreatinine is meestal geen reden tot zorg. De waarde is laag bij weinig spiermassa (ouderen, langdurig bedlegerige mensen, mensen met een amputatie of spierziekte), tijdens de zwangerschap en bij ondervoeding. In die situaties overschat de berekende eGFR de werkelijke nierfunctie.

Bij een afwijkende uitslag

De huisarts beoordeelt de eGFR die bij het kreatinine hoort en herhaalt bij een eerste afwijkende uitslag de meting binnen 3 maanden, bij een sterk afwijkende waarde binnen enkele dagen tot een week. Daarbij wordt de urine onderzocht op albumine (albumine-kreatinineratio) en worden bloeddruk, glucose en cholesterol gemeten. Bij een sterk verminderde nierfunctie, veel eiwit in de urine of een snelle achteruitgang verwijst de huisarts naar de internist-nefroloog.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

Kreatinine op zichzelf is een grove maat: de waarde kan nog binnen de referentiewaarden liggen terwijl de nierfunctie al flink is afgenomen, en een lichte stijging heeft bij iemand met veel spieren een andere betekenis dan bij een tengere oudere. Daarom beoordeelt de huisarts volgens de NHG-Standaard vooral de eGFR, die uit kreatinine wordt berekend, en bevestigt een afwijkende waarde met een herhaalmeting. De meting zelf is in Nederlandse laboratoria goed gestandaardiseerd: volgens de FMS-richtlijn is een verschil van 15 procent of meer tussen twee metingen een echt verschil.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

Creatinesupplementen, veel spiermassa en een vleesmaaltijd kort voor de afname verhogen kreatinine zonder dat de nieren slechter werken; weinig spiermassa verlaagt het.
Uitdroging, zware inspanning en sommige medicijnen (onder andere trimethoprim, cimetidine, NSAID's) verhogen de waarde tijdelijk.
Een enkele meting zegt niets over het beloop; chronische nierschade wordt pas vastgesteld als de afwijking na 3 maanden nog bestaat.
Kreatinine reageert traag: bij acute nierschade stijgt de waarde pas na 1 tot 2 dagen.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol bij diabetes, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten of nierziekte in de familie, bij gebruik van medicijnen die de nieren belasten of via de nieren worden uitgescheiden (onder andere metformine, bloeddrukverlagers, NSAID's, lithium), bij krachtsporters die creatine of anabole steroïden gebruiken, en om een eerder afwijkende waarde te volgen. Bij gezonde volwassenen zonder risicofactoren is de kans op een afwijking klein; een licht verhoogde waarde komt dan vaker door veel spiermassa, creatine of een vleesmaaltijd dan door nierschade.

Hoe vaak komt het voor?

Chronische nierschade komt in Nederland bij ongeveer 1 op de 10 volwassenen voor en veel vaker op hogere leeftijd; bij ongeveer 5 op de 100 Nederlanders is het bekend in het huisartsendossier. Het grootste deel heeft geen klachten en weet het niet. Diabetes en hoge bloeddruk zijn de belangrijkste oorzaken.

NHG-Standaard Chronische nierschade; NIVEL Zorgregistraties Eerste Lijn (2021)

Nadelen en risico's

Bij krachtsporters en creatinegebruikers is kreatinine vaak licht verhoogd zonder nierschade; dat leidt regelmatig tot onterechte ongerustheid over de nieren.
Bij weinig spiermassa kan een normale waarde een verminderde nierfunctie verbergen.

Laten testen

Kreatinine laten testen

Kreatinine zit in deze onderzoeken. Je bestelt online en laat het bloed afnemen op een priklocatie of neemt het monster thuis af.

Bloedafname
BUN (ureumstikstof) en creatinine
BUN en creatinine; nierfunctie.
€ 26,00
Bloedafname
Bodybuilder test
Panel voor kracht en spieropbouw; hormonen, lever en spieren.
€ 134,00
Bloedafname
Algemene Gezondheid Checkup
Met deze Gezondheidscheck-up krijgt u een gedetailleerd inzicht in uw algehele gezondheid en welzijn.
€ 125,00
Vingerprik
Creatinine
Meet je nierfunctie thuis met creatinine vingerprik inclusief eGFR en CKD-EPI berekening.
€ 17,00
Bloedafname
Creatinine
Meet je nierfunctie met creatinine inclusief eGFR en CKD-EPI berekening.
€ 17,00
Bloedafname
PhenoAge
PhenoAge Biologische Leeftijd Test; bepaal je biologische leeftijd met 9 standaard bloedwaardes.
€ 85,00
Bloedafname
Hormonen Man
Testosteron totaal, vrij testosteron, SHBG, kreatinine en eGFR. Voor mannen met hypogonadisme, laag libido of bij krachttraining.
€ 125,00
Bloedafname
Duursport
Volledig bloedbeeld, ijzerstatus (ferritine, transferrine), nierfunctie, leverfunctie, testosteron en hs-CRP. Voor atleten en duursporters.
€ 203,00
Bloedafname
Algemeen Bloedonderzoek (Basis)
Hemoglobine, MCV, TSH, fT4, eGFR, kreatinine, ALAT, ASAT, natrium en kalium. Algemene gezondheidscheck van nier, lever en schildklier.
€ 125,00

Hoe betrouwbaar is de test?

Kreatinine