Uitleg

Syfilis-antistoffen: wat wordt er gemeten?

De test zoekt antistoffen tegen Treponema pallidum, de bacterie die syfilis veroorzaakt. Het laboratorium gebruikt daarvoor de TPHA (Treponema pallidum-hemagglutinatietest), een zogenoemde treponemale test: de antistoffen zijn specifiek voor de syfilisbacterie en blijven meestal levenslang aantoonbaar, ook na behandeling. Een positieve uitslag wordt nagekeken met een bevestigingstest (IgG-westernblot) en een RPR-test, die laat zien of de infectie actief is.

Wat kan het signaleren?

Syfilis in de eerste of tweede fase, vanaf enkele weken na besmetting
Latente syfilis: een infectie zonder klachten die jaren kan bestaan
Een eerder doorgemaakte en behandelde syfilis

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er antistoffen tegen de syfilisbacterie zijn gevonden. Dat kan passen bij een actieve syfilis, bij een eerder behandelde syfilis of, minder vaak, bij een fout-positieve uitslag. Pas na een bevestigingstest en een RPR-test is duidelijk of er een syfilisinfectie is en of die actief is. Ook antistoffen tegen verwante tropische bacteriën (zoals framboesia) kunnen de test positief maken. Syfilis gaat zonder behandeling niet vanzelf over en kan na jaren schade geven aan hersenen, ogen, hart en bloedvaten, maar is goed te behandelen met antibiotica.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen antistoffen tegen de syfilisbacterie zijn gevonden. Kort na besmetting zijn antistoffen vaak nog niet aantoonbaar. Bij een vermoeden van een beginnende syfilis, zoals een pijnloze zweer na seks, adviseert de LCI-richtlijn het bloedonderzoek na 3, 6 en 12 weken te herhalen; bij een zweer is een test op het wondvocht (PCR) de eerste keus. Na gebruik van antibiotica kan de test langer of blijvend negatief blijven.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag volgen een bevestigingstest en een RPR-test, en test de arts ook op hiv en andere soa's. Bij een actieve syfilis volgt behandeling met antibiotica en worden sekspartners gewaarschuwd, getest en zo nodig behandeld. Syfilis is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De TPHA is volgens de LCI-richtlijn een van de standaardtests om syfilis op te sporen. Een positieve uitslag is op zichzelf geen diagnose: de richtlijn schrijft een bevestigingstest (IgG-westernblot) en een RPR-test voor. Omdat de antistoffen na behandeling blijven, is deze test niet geschikt om een nieuwe infectie aan te tonen bij iemand die eerder syfilis had.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

In de eerste weken na besmetting is de test vaak nog negatief; bij een vermoeden van beginnende syfilis is herhaling na 3, 6 en 12 weken nodig.
Gebruik van antibiotica kort na besmetting kan de antistofvorming vertragen of voorkomen.
Kruisreactie met verwante tropische treponema-infecties geeft een positieve uitslag die niet van syfilis te onderscheiden is.
Na een behandelde syfilis blijft de test meestal positief en zegt dan niets over een nieuwe infectie.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

Zinvol na seks zonder condoom met een nieuwe of wisselende partner, voor mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers en mensen met hiv, als een partner syfilis heeft, en bij klachten zoals een pijnloze zweer op of rond penis, vagina, anus of mond, of een niet-jeukende huiduitslag op romp, armen en benen. Zwangeren worden al standaard getest in het eerste trimester. Voor wie eerder syfilis had, is deze test niet geschikt om een nieuwe infectie aan te tonen.

Hoe vaak komt het voor?

In 2024 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid bij 1.798 mensen syfilis vastgesteld; 92 procent van hen was een man die seks had met mannen. Syfilis komt ook vaker voor bij mensen met hiv. Er worden in Nederland bijna geen baby's met syfilis geboren (nul tot drie per jaar), omdat alle zwangeren worden gescreend.

RIVM (Centra Seksuele Gezondheid, 2024); LCI-richtlijn Syfilis

Nadelen en risico's

Een positieve screeningsuitslag die bij bevestiging fout-positief blijkt, of die past bij een lang geleden behandelde syfilis, kan onnodige ongerustheid geven.
Testen kort na een risicocontact kan ten onrechte geruststellen als er geen hertest volgt.

Laten testen