Uitleg

TPHA-titer (syfilis): wat wordt er gemeten?

Syfilis is een soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. De TPHA (Treponema pallidum-hemagglutinatietest) zoekt antistoffen die specifiek tegen deze bacterie gericht zijn. Bij een titerbepaling verdunt het laboratorium het bloed stap voor stap en kijkt tot welke verdunning de antistoffen nog aantoonbaar zijn; de uitslag is een verhouding zoals 1:80 of 1:1280. Volgens de LCI-richtlijn blijven deze antistoffen meestal levenslang aantoonbaar, ook na een goede behandeling. Of een infectie actief is, blijkt uit een andere test, de RPR.

Wat kan het signaleren?

Syfilis in de eerste of tweede fase, vanaf enkele weken na besmetting
Latente syfilis: een infectie zonder klachten die jaren kan bestaan
Een eerder doorgemaakte en behandelde syfilis

Uitslag

Wat betekent de uitslag?

Positieve uitslag

Een positieve uitslag betekent dat er antistoffen tegen de syfilisbacterie zijn gevonden. Dat kan passen bij een actieve syfilis, bij een eerder behandelde syfilis of, minder vaak, bij een onterecht positieve uitslag. De hoogte van de titer zegt volgens de LCI-richtlijn weinig over de vraag of de infectie actief is of behandeld moet worden; daarvoor zijn een bevestigingstest en een RPR-test nodig. Ook antistoffen tegen verwante tropische bacteriën, zoals framboesia, kunnen de test positief maken. Syfilis gaat zonder behandeling niet vanzelf over en kan na jaren schade geven aan hersenen, ogen, hart en bloedvaten, maar is goed te behandelen met antibiotica.

Negatieve uitslag

Een negatieve uitslag betekent dat er geen antistoffen tegen de syfilisbacterie zijn gevonden. Kort na besmetting zijn antistoffen vaak nog niet aantoonbaar. Bij een vermoeden van een beginnende syfilis, zoals een pijnloze zweer na seks, adviseert de LCI-richtlijn het bloedonderzoek na 3, 6 en 12 weken te herhalen; bij een zweer toont een test op het wondvocht (PCR) de bacterie zelf aan. Na gebruik van antibiotica kort na de besmetting kan de test langer of blijvend negatief blijven.

Bij een afwijkende uitslag

Bij een positieve uitslag volgen een bevestigingstest en een RPR-test, en wordt ook op hiv en andere soa's getest. Bij een actieve syfilis volgt behandeling met antibiotica en worden sekspartners gewaarschuwd, getest en zo nodig behandeld. Syfilis is voor individuele gevallen niet meldingsplichtig.

Betrouwbaarheid

Hoe betrouwbaar is de test?

De TPHA is een treponemale test: de antistoffen zijn specifiek voor de syfilisbacterie en blijven volgens de LCI-richtlijn meestal levenslang aantoonbaar, ook na een goede behandeling. Een positieve uitslag is op zichzelf geen diagnose; de richtlijn noemt een bevestigingstest (IgG-immunoblot) en een RPR-test als volgende stap. De titer van de TPHA geeft volgens de richtlijn meestal geen extra inzicht en is niet geschikt om het effect van een behandeling te volgen; de RPR-titer daalt na een geslaagde behandeling wel.

Wat kan de uitslag beïnvloeden?

In de eerste weken na besmetting is de test vaak nog negatief; bij een vermoeden van beginnende syfilis is herhaling na 3, 6 en 12 weken nodig.
Na een behandelde syfilis blijft de test meestal positief en zegt dan niets over een nieuwe infectie.
De hoogte van de titer zegt weinig over activiteit van de infectie of over de noodzaak van behandeling.
Kruisreactie met verwante tropische treponema-infecties geeft een positieve uitslag die niet van syfilis te onderscheiden is.

Voor wie

Voor wie is de test zinvol?

Zinvol voor

De uitslag zegt het meest na seks zonder condoom met een nieuwe of wisselende partner, voor mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers en mensen met hiv, als een partner syfilis heeft, en bij klachten zoals een pijnloze zweer op of rond penis, vagina, anus of mond of een niet-jeukende huiduitslag. Voor wie eerder syfilis had, zegt deze test niets over een nieuwe infectie; een RPR-titer zegt dan meer.

Hoe vaak komt het voor?

In 2024 werd bij de Centra Seksuele Gezondheid bij 1.798 mensen syfilis vastgesteld; 92 procent van hen was een man die seks had met mannen. Syfilis komt ook vaker voor bij mensen met hiv. Er worden in Nederland bijna geen baby's met syfilis geboren, omdat alle zwangeren worden gescreend.

RIVM (Centra Seksuele Gezondheid, 2024)

Nadelen en risico's

Een positieve uitslag die past bij een lang geleden behandelde syfilis, of die bij bevestiging onterecht blijkt, kan onnodige ongerustheid geven.
Een hoge titer kan ten onrechte worden gelezen als teken van een actieve infectie.

Laten testen